G O D I Š NJ I   I Z V J E Š T A J
REGULATORNE AGENCIJE ZA ENERGETIKU
ZA 2005. GODINU
Podgorica,  jun 2006. godine

 

1. U V O D

1. Osnov za podnošenje Godišnjeg izvještaja Skupštini Republike Crne Gore

Osnov za podnošenje Godišnjeg izvještaja Regulatorne agencije za energetiku (u daljem tekstu: Agencija) Skupštini Republike Crne Gore, sadržan je u članu 16 Zakona o energetici (''Sl.list RCG, br.39/03; u daljem tekstu: Zakon), kojim je predviđeno da Agencija podnosi Skupštini na usvajanje godišnji izvještaj za prethodnu godinu, koji je dostupan za javnost i koji uključuje:

1. pregled stanja energetskog sektora Crne Gore za prethodnu godinu i
2. finansijski izvještaj koji je potvrdila međunarodno priznata revizorska kuća izabrana na konkursu. Finansijski izvještaj uključuje obračun:

1. svih naknada uplaćenih Agenciji za prethodnu godinu,
2. svih troškova Agencije za prethodnu godinu i
3. ostalih raspoloživih sredstava ili sredstava koje je koristila Agencija.

Godišnji izvještaj za 2005. godinu sadrži i izvještaje o normativnim aktivnostima Agencije u 2005. godini, izdatim licencama energetskim subjektima za obavljanje djelatnosti, dostignutom stepenu konkurencije na tržištu električne energije, javnosti rada i međunarodnoj aktivnosti Agencije.

1. Osnovni podaci o Agenciji

Agencija je samostalna, funkcionalno nezavisna i neprofitna organizacija, koja vrši javna ovlašćenja koja su joj povjerena Zakonom. Agencija ima svojstvo pravnog lica i upisana je u Centralni registar Privrednog suda u Podgorici. Sjedište Agencije je u Podgorici.

Organi Agencije su Odbor Agencije od 3 člana i direktor Agencije. Zakonom je utvrđena i funkcija zamjenika direktora Agencije.

Članovi Odbora Agencije, direktor i zamjenik direktora Agencije su u radnom odnosu u Agenciji. Pored njih u Agenciji je u 2005. godini bilo još 15 zaposlenih, i to 12 na neodređeno i troje na određeno vrijeme, tako da je ukupan broj zaposlenih bio 20. Od 20 zaposlenih 15 je sa visokom stručnom spremom.

1.3.  Nadležnost Agencije

Osnovni poslovi i zadaci Agencije utvrđeni su Zakonom kojim je izvršena podjela nadležnosti u oblasti energetike između Vlade RCG, ministarstva nadležnog u oblasti energetike i Agencije, pri čemu su složeni i obimni poslovi normativne i praktične regulacije energetskog sektora Crne Gore i realizacije Vladine politike u oblasti energetike prenijeti u nadležnost Agencije.

Agencija, između ostalog, vrši nadzor nad radom i poslovanjem energetskih subjekata, donosi i objavljuje pravila i propise potrebne za:

1. izvršavanje obaveza iz Zakona, izvršavanje i sprovođenje energetske politike,
2. reviziju i odobrenje svih tržišnih pravila, kodeksa mreže, uslova i rokova za priključenje i pristup mrežama,
3. izdaje licence za obavljanje djelatnosti,
4. izdaje ovlašćenja za izgradnju novih ili rekonstrukciju postojećih proizvodnih kapaciteta,
5. utvrđuje tarife i cijene u skladu sa uslovima iz Zakona i opštih akata,
6. mijenja, obustavlja, opoziva, nadgleda, kontroliše i sprovodi poštovanje uslova iz licenci,
7. utvrđuje i vrši izmjenu pravila i propisa (a) koji definišu strukturu energetskog tržišta, (b) za poslovanje tržišta, (c) za razdvajanje energetskih subjekata (d) koji se odnose na prava i obaveze svih energetskih subjekata,
8. utvrđuje pravila i propise koji se odnose na nadgledanje energetkih subjekata, sigurnost energetskih postrojenja, osoblja, ljudi i imovine, poštovanje propisa o zaštiti životne sredine od strane energetskih subjekata i
9. obezbjeđuje zaštitu tarifnih kupaca koja omogućava pravičan i nediskriminatorni odnos energetskih subjekata prema tarifnim kupcima, usluge visokog kvaliteta od strane energetskih subjekata, utvrđivanje mehanizama koji će podstaći učešće zainteresovanih prilikom izrade pravila koja se odnose na tarifne kupce.

Agencija promoviše konkurentsko ponašanje u sektoru energetike, uključujući pravedan i nediskriminatoran tranzit energije, povećanje izvora za proizvodnju, poboljšanje mogućnosti za prenos, distribuciju i snabdijevanje energijom.

U regulisanju djelatnosti u oblasti nafte i gasa Agencija:

• utvrđuje pravila i propise koji se odnose na transport, skladištenje, distribuciju, prodaju i isporuku naftnih proizvoda i
• izdaje licence i kontroliše poštovanje uslova iz licenci.
• U sektoru uglja, Zakon je utvrdio nadležnosti Agencije samo u pogledu uglja namijenjenog za proizvodnju električne energije, i to:
• utvrđivanje pravila za određivanje cijene uglja u periodu koji nije duži od pet godina od dana stupanja zakona na snagu i
• utvrđivanje procedure za obavještavanje tarifnih kupaca električne energije u slučaju planiranih ili neplaniranih zastoja u snabdijevanju ugljem TE „Pljevlja”.

 

1. PREGLED STANJA ENERGETSKOG SEKTORA CRNE GORE

Nivo razvijenosti energetskog sektora neke zemlje direktno utiče na njen privredni sistem i ukupan kvalitet života, te je stoga prirodno očekivati da se razvoj energetskog sektora zasniva na što boljem i efikasnijem iskorišćenju sopstvenih resursa.

Dosadašnja istraživanja i izučavanja primarnog energetskog potencijala Crne Gore istakla su vodne snage i ugalj, a istraživanja nafte i gasa će pokazati u kojoj mjeri su realna očekivanja o rezervama koje bi mogle da dopune strukturu prirodnih energetskih resursa. Što se tiče mogućnosti korišćenja sunčeve, geotermalne i energije vjetra, savremena istraživanja pokazuju da bi, u daljoj perspektivi, učešće tih izvora u ukupnim energetskim resursima moglo da iznosi tek oko 2 %.

Najznačajniji resurs za proizvodnju električne energije Crna Gora ima u hidropotencijalu rijeka Zete, Pive, Tare, Morače, Lima, Ćehotine i Ibra, sa njihovim pritokama. Korišćenje vodnih snaga, kao najznačajnijeg obnovljivog prirodnog energetskog potencijala, na osnovu projektovanih rješenja za prirodni pravac oticanja voda, ukazuje da Crna Gora raspolaže sa tehnički mogućim iskoristivim hidropotencijalom od oko 7.000 GWh godišnje. Od toga je do sada u izgrađenim elektranama, korišćenjem uglavnom hidropotencijala Zete i Pive, iskorišćeno svega oko 30 %.

Ugalj predstavlja najznačniji neobnovljivi energetski resurs u Crnoj Gori, a vjerovatno će takvu ulogu zadržati i u budućim decenijama. Rezerve uglja obuhvataju mrko-lignitni ugalj na širem području Pljevalja, gdje su najznačajniji baseni Pljevlja i Maoče, dok je mrki ugalj lociran na terenima opštine Berane.

Rezerve uglja na pljevaljskom području su potpuno istražene i definisane, dok istraženost i dokumentovanost rezervi i kvaliteta uglja u beranskom basenu nije na zadovoljavajućem nivou. Ukupne eksploatacione rezerve u svim revirima na području Pljevalja iznose oko 200 miliona tona. Prosječna toplotna vrijednost uglja  pljevaljskih basena je oko 10,4 MJ/kg, a u maočkom basenu 12,3 MJ/kg. Geološke rezerve beranskog uglja su procijenjene na oko 160 miliona tona, dok se eksploatacione rezerve kreću oko 18,5 miliona tona, ali je radi preciznijeg utvrđivanja rezervi potrebno izvršiti dodatna istarživanja. Prosječna toplotna vrijednost uglja u beranskom basenu je 13,68 MJ/kg.

Međutim, rješenje svih problema energetskog sektora ne treba tražiti samo u izgradnji novih kapaciteta jer bi to podrazumijevalo obezbjeđenje veoma velikih (i realno nedostižnih) investicionih sredstava. U postojećim ekonomskim i energetskim okolnostima u Crnoj Gori, gdje je energetski deficit (uvozna zavisnost) računat na nivou finalne energije između 55 i 60%, poseban značaj se mora dati racionalizaciji u proizvodnji, transformacijama i transportu energije, zatim zamjeni uvozne energije domaćom i zamjeni neobnovljivih energenata obnovljivim, kao i štednji i racionalizaciji potrošnje svih vidova energije. Procjena je da se mogućnosti ukupne uštede energije u Crnoj Gori kreću na nivou 4100 - 4300 TJ, ili ekvivalentno 1.140 - 1.180 GWh, što čini oko 70% ostvarenog uvoza električne energije u 2005. godini.

2.1.  Stanje u oblasti elektroenergetike

Jedno od osnovnih obilježja elektroenergetskog sektora u Crnoj Gori je veliki deficit električne energije koji je prisutan u posljednjih dvadestak godina i koji se iz godine u godinu dalje uvećava. Razlozi za nastanak takvog stanja su, prije svega, velika potrošnja energije koja je u stalnom porastu, kao i veliki zaostatak u gradnji proizvodnih objekata. Naime, do 1980. godine proizvodnja električne energije u Crnoj Gori zadovoljavala je potrebe potrošača u Republici. Međutim, nakon izgradnje II faze Kombinata aluminijuma i modernizacije Željezare došlo je do značajnog povećanja potrošnje industrijskih potrošača, što je uz veću potrošnju distributivnih potrošača, posebno tokom kriznog perioda '90-tih godina, bitno promijenilo odnos proizvodnje i potrošnje u Crnoj Gori. Sve to je rezultiralo pojavom trajnog deficita električne energije, koji već dostiže 33 - 34% ukupnih potreba, odnosno više od 1.500 GWh godišnje.

Istovremeno, nakon ulaska u pogon TE „Pljevlja“, tj. od 1982. godine ne samo da nije pušten u pogon ni jedan novi proizvodni objekat, već nije ni počela gradnja neke nove elktrane, tako da će odnos proizvodnje i potrošnje električne energije u Crnoj Gori narednih godina biti još nepovoljniji.

Pored toga, postojeće elektrane su uglavnom u drugoj polovini svog amortizacionog vijeka, a izostanak revitalizacije opreme, kao i nedovoljna ulaganja u investiciono i tekuće održavanje mreža, naročito u poslednjih 10-tak godina, zbog nedostatka finansijskih sredstava, doveo je do toga da je stepen amortizovanosti objekata i postrojenja Elektroprivrede veoma visok (oko 55%). To nedvosmisleno upućuje na zaključak da predviđeni razvoj potrošnje električne energije, u prvom redu zahtijeva neodložnu revitalizaciju i modernizaciju opreme i postrojenja postojećih proizvodnih, prenosnih i distributivnih kapaciteta. U toku je realizacija prve faze Projekta modernizacije HE „Perućica’’, kojom je predviđena zamjena hidro-mašinske i elektro opreme na četiri agregata, čime će se produžiti njihov radni vijek za oko 20 godina.

Elektroenergetsku djelatnost u Crnoj Gori još uvijek obavlja jedino Elektroprivreda Crne Gore AD Nikšić (u daljem tekstu: EPCG) u kojem država ima oko 67% akcijskog kapitala, dok je preostali dio u vlasništvu privatizacionih fondova, građana i zaposlenih. Početkom januara 2005. godine u EPCG je izvršeno funkcionalno razdvajanje i formirane četiri funkcionalne cjeline: Proizvodnja, Prenos, Distribucija i Snabdijevanje.

a)  Proizvodni kapaciteti

Ukupna nominalna snaga svih elektrana u elektroenergetskom sistemu (EES) Crne Gore je 868 MW od čega se 658 MW (76%) odnosi na hidroelektrane, a 210 MW (24%) na termoelektranu sa jednim blokom. Prosječna (prema bilansu) godišnja proizvodnja kreće se oko 2.800 GWh na pragu elektrana, ali su zbog velike zavisnosti od hidroloških prilika, izražene oscilacije u ostvarenju ukupne proizvodnje po pojedinim godinama.

Osnovne energetsko-tehničke karakteristike elektrana date su u narednoj tabeli.

Red.br.	Elektrana	Nomin. snaga MW	Broj agreg.	Godina ulaska u pogon	Akumul GWh	Ostvarena proizvodnja za posljednje tri godine
						2003.	2004.	2005.
1	2	3	4	5	6	7	8	9
1.	HE „Perućica”	307	7	1960	190	814,0	1.210,4	1.016,2
2.	HE „Piva”	342	3	1976	303	701,6	997,0	818,3
3.	Male HE	9	11	1937-88	-	16,8	23,8	23,0
4.	Ukupno HE	658	21	1937-88	493	1532,4	2.231,2	1.857,5
5.	TE „Pljevlja”	210	1	1982	-	1.073,8	954,5	890,4
UKUPNO (4+5)		868	22	1937-88	493	2.606,2	3.185,7	2.747,9

HE „Perućica” ima sedam agregata ukupne nominalne snage 307 MW. Raspolaže sa dva akumulaciona jezera ukupne energetske vrijednosti 190 GWh, koja omogućavaju da znatan dio (oko 30%) ukupne proizvodnje predstavlja vršna energija. Zbog veoma dobre pogonske spremnosti i niskih kapitalnih troškova, ova elektrana predstavlja okosnicu sigurnog snabdijevanja potrošača i temelj finansijske održivosti EPCG.

HE „Piva”, čisto akumulaciona elektrana nominalne snage 342 MW, od 1977. godine radi kao vršna elektrana u sistemu Republike Srbije, saglasno Ugovoru o dugoročnoj poslovno-tehničkoj saradnji, koji je obnovljen 1991. godine sa rokom važenja od 25 godina. Shodno ugovoru HE „Piva” radi prema potrebama elektroenergetskog sistema Srbije, a Elektroprivreda Srbije (EPS) isporučuje EPCG konstantnu energiju u srazmeri 1:1,415. Po isteku svake godine vrši se finansijsko poravnanje, zavisno od ostvarenja proizvodnje elektrane, pri čemu se efekti (pozitivni ili negativni) ravnpravno raspoređuju. Ugovor je baziran na optimizaciji rada dva elektroenergetska sistema i njegove ključne odrednice predviđaju energetsku razmjenu a ne kupovinu i prodaju električne energije primjereno tržišnom načinu poslovanja.

Male hidroelektrane, ukupne nominalne snage 9,0 MW, čine: „Podgor” (1937. god.), „Rijeka Crnojevića” (1948. god.), „Rijeka Mušovića” (1959.god.), „Slap Zete” (1952. god.), „lava Zete” (1954. god.), „Šavnik” (1957. god.) i „Lijeva Rijeka” (1987.god.). Procjenjuje se da ove elektrane zbog relativno malog kapaciteta, varijacija proizvodnih mogućnosti i visokih operativnih troškova, u perspektivi ne mogu biti konkurentne na tržištu. Održivost njihove proizvodnje treba graditi na zakonskim odredbama prednosnog dispečiranja i promjeni vlasništva.

TE „Pljevlja”, nominalne snage 210 MW, ušla je u pogon 1982. godine i to je, ujedno, najmlađi proizvodni objekat u EES Crne Gore. Pogonska spremnost elektrane je veoma dobra, ali su za njen dalji rad neophodna znatna ulaganja u opremu za upravljanje i ekološku zaštitu. U cilju rješavanja ovog i još nekih drugih problema koji opterećuju rad elektrane, Vlada RCG je odlučila da rješenje potraži u privatizaciji Termoelektrane.

 

1. Prenosni kapaciteti

Prenosna mreža u Crnoj Gori je počela da funkcioniše 1956. godine priključenjem TS 110/35 kV Nikšić na prvi prenosni 110 kV dalekovod Bileća - Nikšić koji je izgrađen godinu ranije. Intenzivan razvoj mreže 110 kV, potom 220 kV i 400 kV je nastavljen do kraja osamdesetih godina kada je prenosni sistem dostigao visok stepen razvijenosti i povezanosti u okviru ranijeg jedinstvenog EES Jugoslavije i sa sistemom Albanije sa ukupno 11 međusistemskih dalekovoda.

Prenosni sistem je u 2005. godini funkcionisao sa 43 dalekovoda ukupne dužine na teritoriji Crne Gore 1.227,2 km i 19 trafostanica sa ukupnom snagom transformacije 2.923 MVA:

1. 32  dalekovoda 110 kV (2 dvostruka) ukupne dužine 607,3 km,
2. 10 dalekovoda 220 kV ukupne dužine 364,9 km,
3. 4 dalekovoda 400 kV ukupne dužine 255 km,
4. 4 transformacije 400/x kV u dvije trafostanice ukupne snage 1.400 MVA,
5. 5 transformacija 220/110 kV u tri trafostanice ukupne snage 700 MVA,
6. 31 transformacija 110/x kV ukupne snage 948 MVA i
7. jedno rasklopno postrojenje 400 kV.

U toku 2005. godine nije bilo izgradnje novih prenosnih objekata, ali su obavljeni značajni radovi na revitalizaciji postojećih objekata, što je doprinijelo poboljšanju sigurnosti rada sistema. Naime, u okviru tekućeg i investicionog održavanja izvršena je zamjena 7 energetskih transformatora 110/35 kV novim ( u TS - Bar, Budva, Herceg Novi, Podgorica 1 i Pljevlja 1), ugradnja 7 novih SF6 prekidača snage 220 kV u TS 400/220/110 kV Pljevlja 2, ugradnja 3 nova SF6 prekidača snage 110 kV u TS 110/35 kV Herceg Novi i Tivat. Takođe je izvršena i zamjena 18 rastavljača 400 kV i 33 potporna izolatora nosača sabirnica u TS 400/220/110 kV Pljevlja 2 i RP 400 kV Ribarevine. Ovim zamjenama je omogućen novi način rukovanja visokonaponskom opremom, dok su stara postrojenja za vazduh pod pritiskom, pomoću kojih se ranije upravljalo opremom u ovim trafostanicama, stavljena van pogona. Ovo predstavlja prvu fazu u povlačenju iz upotrebe aparata sa vazduhom pod pritiskom, čime se postiže veća pogonska spremnost i operativna sigurnost trafostanica i razvodnih postrojenja.

U cilju obezbjeđenja veće sigurnosti za rad sistema, potrebne su nove investicije za dalju zamjenu i rekonstrukciju dotrajalih ili nedovoljnih kapaciteta elemenata mreže, za obezbjeđenje dvostranog napajanja 110 kV naponom pojedinih konzumnih područja (Ulcinj, Kolašin i Andrijevica), kao i za povezivanje sa sistemima Albanije i Grčke 400 kV dalekovodom.

Razvoj visokonaponske mreže i izgradnju elektrana pratila je i izgradnja sistema telekomunikacija i daljinskog upravljanja objektima. Međutim, stepen automatizacije sistema je bio dosta nizak u poređenju sa razvijenim zemljama, što je zahtijevalo dodatne napore za obezbjeđenje sigurnosti funkcionisanja elektroenergetskog sistema. Opredjeljenjem od prije pet godina da se poboljšanju stanja u ovoj oblasti pristupi angažovanjem sopstvenih stručnih snaga, kasnije podržano donacijama Vlade Norveške, stanje u ovoj oblasti je znatno poboljšano. Naime, u toku 2000. godine u Nacionalnom dispečerskom sistemu ugrađen je nadzorno-upravljački sistem, tzv. SKADA, sa potrebnim mjerenjima i telekomunikacionim vezama sa svim objektima, koji omogućava kontrolu rada i vođenja sistema u realnom vremenu.

U toku 2005. godine pušten je u rad novi sistem mjerenja električne energije, snage i napona, tako da su sva mjerna mjesta na međusistemskim vodovima, elektranama, na mjestima isporuke distribuciji i direktnim potrošačima opremljena uređajima za daljinsko očitavanje podataka. Krajem 2005. godine u Nacionalnom dispečerskom centru stavljena je u funkciju nova SCADA čime je ukupan nivo operativnog nadzora i upravljanja elektroenergetskim sistemom Crne Gore veoma unaprijeđen i osavremenjen.

c) Distributivni kapaciteti

Tokom 2005. godine struktura objekata distributivnog sistema je bila:

TS 35/10 kV	kom.	84	MVA621
TS 35/6 kV	kom.	2	MVA13.9
TS 35/0,4 kV	kom.	2	MVA3,3
Postrojenja 10 kV u okviru TS 110/10 kV	kom.	2	MVA9
TS 10/0,4 kV	kom	1732
STS 10/0,4 kV (ukupna snaga TS i STS 10/0,4 kV je 1.190,8 MWA)	kom.	1987
nadzemni vodovi 35 kV (uklučujući i 5 DV 110 kV koji rade pod naponom 35 kV)	km	1.149,5
kablovski vodovi 35 kV	km	48,7
nadzemni vodovi 10 kV	km	3.544,2
kablovski vodovi 10 kV	km	997,7
nadzemni vodovi 0,4 kV	km	11.542,1
kablovski bodovi 0,4 kV	km	1.394,1

Analize urađene od strane Operatora distribucije ukazuju da je tehnološki koncept distributivne mreže prevaziđen i nesposoban da udovolji sve oštrijim zahtjevima potrošača u pogledu maksimalnih snaga, sigurnosti napajanja i kvaliteta napona. Rješenje ovog problema se vidi u uvođenju napona 110 kV u distributivni sistem, povezivanju centara distributivne potrošnje vodovima 110 kV i ugradnji direktnih transformacija 110/x kV, uz primjenu savremenih tehničkih rješenja, što zahtijeva znatna investiciona ulaganja ali istovremeno omogućava poboljšanje zatečenog stanja i kvalitetno rješavanje budućih potreba.

U toku 2005. godine izgrađen je znatan broj novih distributivnih objekata, i to: jedna TS 35/10 kV, kablovski vod 35 kV u dužini od 1 km, 52 trafostanice 10/0,4 kV, 58,3 km 10 kV vazdušne i kablovske mreže i 54,5 km niskonaponske mreže, a izvođeni su i radovi na revitalizaciji postojećih objekata. Takođe, privedena je kraju prva faza Pilot projekta daljinskog mjerenja i upravljanja brojilima električne energije. U 19 odabranih traforeona u Podgorici, Nikšiću, Herceg Novom i Bijelom Polju sa ukupno 3600 potrošača, izvršena je rekonstrukcija 10 kV i niskonaponske mreže. U drugoj fazi treba da se izvrši zamjena priključaka stambenih i drugih objekata na distributivnu mrežu i ugradnja novih brojila. Očekuje se da će realizacija ovog projekta doprinijeti smanjenju komercijalnih i tehničkih gubitaka električne energije, kao i povećanju stepena naplate, tako da će se nastaviti sa ugradnjom sistema daljinskog očitavanja i kod ostalih potrošača.

U cilju obezbjeđenja što urednijeg snabdijevanja potrošača električnom energijom, u Elektroprivredi Crne Gore je u toku realizacija više projekata koji će doprinijeti sigurnijem radu elektroenergetskog sistema i njegovom približavanju evropskim standardima.

Takođe, zakonsko opredjeljenje da sva brojila budu vlasništvo Operatora distribucije nameće potrebu da se, s obzirom na njihovu starost i tehnološku prevaziđenost, osmisli prihvatljiv tehnoekonomski pristup za riješavanje ovog problema.

U dosadašnjim aktivnostima na ovom planu Agencija je sugerisala, a potom odobravanjem Distributivnog kodeksa, odobrila Operatoru distribucije postupak petogodišnjeg planiranja sa godišnjim ažuriranjem, što podrazumjeva angažovanje najbolje stručne snage koja takve planove sa prioritetima treba da uradi na način kojim će se obezbijediti najveća moguća nediskriminatornost postojećih i budućih korisnika distributivne mreže.

2.2.  Stanje u oblasti nafte i gasa

Djelatnosti koje se odnose na istraživanje nafte i gasa, te razvoj, proizvodnju ili rafinisanje sirove nafte ili gasa nijesu definisani Zakonom o energetici.

U Crnoj Gori ne postoje kapaciteti za proizvodnju i/ili rafinisanje sirove nafte ili gasa, tako da su predmet regulisanja u ovoj oblasti djelatnosti skladištenja, snabdijevanja, komercijalnog transporta, distribucije i prodaje naftnih proizvoda i gasa. Sektor je uglavnom privatizovan, konkurencija je prisutna, osim u skladištenju gdje postoji dominantna uloga ''Jugopetrol''-a AD - Kotor, zbog vlasništva nad ključnim skladišnim kapacitetima.

1. Skladišni kapaciteti

Ukupan skladišni kapacitet sa kojim raspolaže naftni sektor u Crnoj Gori iznosi 201.158 m³, od čega 142.015 m³ pripada Jugopetrolu AD Kotor, dok je 53.300 m3, ranije vlasništvo bivše Savezne direkcije za robne rezerve, ustupljeno na korišćenje Montenegro Bonus-u DOO Cetinje. Energogas DOO Podgorica raspolaže sa 280 m³ skladišnog kapaciteta za tečni naftni gas, dok se preostali dio (5.563 m³) nalazi se na maloprodajnim objektima - benzinskim stanicama privatnih privrednih subjekata.

U 2005. u odnosu na 2004. godinu skladišni kapaciteti na maloprodajnim objektima povećani su za 770 m3.

2. Transportni kapaciteti

Ukupan broj transportnih sredstava u ovom sektoru, za koje je Agencija izdala licence do kraja 2005. godine, je 81, od čega je u vlasništvu Jugopetrola Kotor 32, dok su preostala u vlasništvu ostalih privrednih subjekata registrovanih za promet naftnih derivata.

Gornji podaci se odnose samo na drumska transportna sredstva, uz napomenu da JP Željeznice CG, kao jedini vlasnik šinskih trnasportnih sredstava, nije podnijela zahtjev Agenciji za dodjelu licence iako je bila obavezna da to uradi.

3. Prodajni kapaciteti

Na kraju 2005. godine u Crnoj Gori je bilo ukupno 68 benzinskih stanica preko kojih se vrši prodaja derivata nafte. Jugopetrolu Kotor pripada 39 objekata (36 benzinskih stanica i 3 jahting servisa), dok je preostalih 29  u vlasništvu ostalih imalaca licenci.

U toku 2005. godine puštena su u rad 4 nova maloprodajna objekta - benzinske stanice. 

2.3. Stanje u oblasti uglja

Zakon o energetici se ne primjenjuje na djelatnosti koje se odnose na eksploataciju uglja, osim u dijelu koji se odnosi na utvrđivanje cijene uglja za proizvodnju električne energije.

Eksploataciju uglja na području Pljevalja vrši AD Rudnik uglja – Pljevlja (RUP), sa pretežno privatnim vlasništvom akcionarskog kapitala. Akcionari su privatizacioni fondovi, građani i zaposleni koji posjeduju ukupno 68,9% akcija, dok je preostali dio u posjedu države Crne Gore. Bez obzira na pretežno privatno vlasništvo, upravljanje Rudnikom uglja nije efikasno.

U pljevaljskom regionu glavna ležišta uglja su Potrlica, sa mogućom eksploatacijom 70 miliona tona i Maoče, sa 93 miliona tona, što se smatra dobrom rezervom za korišćenje u dužem vremenskom periodu. Ostala tri nalazišta (Šumani, Otilovići i Bakrenjače) imaju ukupne rezerve od oko 6 miliona tona.

Najveći dio lignita iz RUP, tj. preko 90% proizvedenih količina, isporučuje se TE Pljevlja. Ocjene kvaliteta uglja su veoma različite, ali stoji činjenica da je potrošnja uglja po proizvedenom kWh u Termoelektrani poslednjih godina povećana, kao i da se u aktivnom rudokopu Potrlica stalno povećava količina otkrivke koju je potrebno ukloniti da bi se iskopala jedna tona uglja. Međutim, pri realizaciji godišnjih planova proizvodnje, RUP očigledno mnogo veću važnost daje proizvodnji uglja nego uklanjanju otkrivke, tako da se količine zaostale otkrivke stalno uvećavaju i, po procjeni, već iznose oko 15 miliona m3. Za rješenje ovog i drugih aktuelnih problema koje treba brzo rješavati (nabavka nove opreme, izmještanje rijeke Ćehotine, eksproprijacija i raseljavanje nekoliko sela itd), neophodna su znatna investiciona ulaganja u kratkom periodu, što bi, prema izvještajima RUP-a, rezultiralo i cijenom uglja znatno većom od one koja TE »Pljevlja« omogućava da bude konkurentna na regionalnom tržištu, što je za njih neprihvatljivo. Stoga je rješavanje ovog vrlo kompleksnog problema stavljeno u zadatak Agenciji koja, u periodu koji neće biti duži od pet godina od stupanja na snagu Zakona, treba da utvrdi cijenu uglja namijenjenog za proizvodnju električne energije, koja će omogućavati RUP-u da opstane i istovremeno biti podnošljiva za tarifne kupce.

Radi trajnog rješavanja ovog problema, Vlada Republike Crne Gore je odlučila da izvrši privatizaciju, odnosno da svoje akcije u RUP-u, zajedno sa imovinom TE Pljevlja, proda jednom strateškom investitoru koji će kroz obezbjeđenje potrebnih investicija omogućiti da RUP i TE Pljevlja postanu održivi privredni subjekti.

2.4. Ostvarenje energetskog bilansa

Energetskim bilansom Crne Gore za 2005. godinu, koji je Vlada Republike Crne Gore utvrdila na sjednici od  23.12.2004. godine, obuhvaćen je bilans električne energije, bilans uglja i bilans naftnih derivata.

 

1. Proizvodnja električne energije

Pregled ostvarene proizvodnje električne energije na pragu elektrana u 2005. godini sa upoređenjem u odnosu na plan i ostvarenje u 2004. godini, dat je u narednoj tabeli.

Red. br.	Elektrana	Ostvareno 2004.g	Plan za 2005.g	Ostvareno 2005.g	4/2 %	4/3 %
1	2	3	4	5	6	7
1.	HE „Perućica”	1.210,4	890	1.016,2	84,0	114,2
2.	HE „Piva”	997,0	762	818,3	82,1	107,4
3.	TE „Pljevlja”	954,5	1.073	890,4	93,3	83.,0
4.	Male HE	23,8	21	23,0	96,6	109,5
UKUPNO		3.185,7	2.746	2.747,8	86,3	100,1

Hidroelektrane su ostvarile proizvodnju iznad plana zahvaljujući dobroj pogonskoj spremnosti i povoljnim hidrološkim prilikama, posebno u prvoj polovini godine.

TE „Pljevlja”je ostvarila proizvodnju manju od planirane uslljed čestih problema u snabdijevanju ugljem, zbog čega je imala tri duža zastoja u proizvodnji, a i veći dio godine je morala raditi sa smanjenom snagom.

b)  Potrošnja električne energije

Pregled ostvarene potrošnje električne energije (bez sopstvene potrošnje elektrana) u 2005. godini, sa upoređenjima u odnosu na plan i ostvarenja iz 2004. godine, dat je u narednoj tabeli.

Red. broj	Potrošač	Ostvareno 2004.g	Plan za 2005.g	Ostvareno 2005.g	5/3 %	5/4 %
1	2	3	4	5	6	7
1.	Kombinat aluminijuma	1.898,0	1.896	1.897,0	99,95	100,0
2.	Željezara	188,4	270	138,5	73,5	51,3
3.	Željeznica Crne Gore	22,3	24	22,8	102,2	95,0
4.	Direktni potr. (1.+2.+3.)	2.108,7	2.190	2.058,3	97,8	94,0
5.	Distribucija, bruto	2.212,1	2.255	2.309,8	97,8	94,0
6.	Gubici u prenosu	193,0	188	175,4	90,9	93,3
7.	Distributivni gubici	501,5	450	599,6	119,6	133,2
UKUPNA POTROŠNJA (4. + 5. + 6.)		4.513,8	4.633	4.543,5	100,7	95,6

c) Gubici električne energije

Gubici električne energije, posebno gubici u distributivnoj mreži su, nesporno, jedan od najvećih problema sa kojima se EPCG već duže vremena suočava i koji poslovanje ovog društva čine neefikasnim. Bez obzira na nepovoljne okolnosti u kojima je EPCG u proteklom periodu obavljala ukupne djelatnosti, teško je naći racionalno obrazloženje za njihov stalni rast. Analize koje je izvršila Agencija pokazuju da gubici energije utiču negativano na finansijski rezultat EPCG u većoj mjeri nego nizak nivo cijene električne energije.

Gubici u mreži prenosa ostvareni su u iznosu od 175,4 GWh, tj. 3,2% od ukupne energije koja je ušla u prenosni sistem, što je za 12,6 GWh ili za 6,7% manje od plana, odnosno za 17,6 GWh  ili 9,1% manje od ostvarenih u 2004. godini. Razlog ovakvog poboljšanja prvenstveno treba tražiti u povoljnijim prilikama u EES-u (ponovna poveznost sa osnovnom UCTE mrežom, povoljne hidrološke prilike i sl.).

Ostvareni  gubici u distributivnoj mreži od 599,6 GWh, veći su za 149,6 GWh ili  33,2% od planiranih, odnosno za  98,1 GWh ili 19,6% od ostvarenih u 2004. godini. U dužem periodu, gubici električne energije u distributivnoj mreži zajedno sa problemima u naplati fakturisane električne energije, predstavljaju ključni problem koji ozbiljno ugrožava finansijsku održivost EPCG. Prema podacima EPCG, oko 50% ostvarenih gubitaka se odnosi na komercijlne gubitke, od čega je dominantni dio posljedica neregistrovanja, neočitavanja i naročito krađe električne energije na naponskom nivou 0,4 kV.
Bez sumnje, u cilju rješavanja ovog velikog problema, Agencija u budućem periodu treba da preduzme sve mjere iz svoje nadležnosti, posebno u postupku odobravanja regulatornog prihoda i tariifa EPCG, koje se odnose na mrežne djelatnosti, što mora biti praćeno propisivanjem nivoa smanjenja gubitaka za određeni period, u skladu sa ovlašćenjima iz Zakona i izdatim licencama EPCG za mrežne djelatnosti.

1. Uvoz, izvoz i razmjena električne energije

Tokom 2005. godine ostvaren je promet električne sa Elektoprivredom Srbije (EPS) i sa inostranstvom. Iz drugih sistema nabavljeno je, po svim osnovama, ukupno 2.875,8 GWh, dok je ukupna isporuka iz EES Crne Gore ostvarena u iznosu 1.080,3 GWh.

Pregled nabavke energije iz drugih sistetema, po svim osnovama dat je u narednoj tabeli.

Nabavljeno iz				GWh
E P S		Ugovor DPTS		1.065
		povr. iz depoa		198,1
		pozajmica		7,2
UKUPNO				1.270,3
U V O Z	EPCG		kupovina	841,4
			pozajmica	71,9
	K A P (samostalni uvoz)			614,0
	ŽELJEZARA (samostalni uvoz)			59,8
UKUPNO				1.587,1
Odstupanje od voznih redova (kompenzacija)				17,5
SVEUKUPNO				2.874,9

Pregled isporuke električne energije drugim sistemima dat je u narednoj tabeli.

Isporučeno za			GWh
E P S		Ugovor DPTS	818,3
		deponovanje	192,7
		pozajmica	13,5
UKUPNO			1.024,5
I Z V O Z	prodaja		11,1
	pozajmica		33,1
UKUPNO			44,2
Odstupanje od voznih redova (kompenzacija)			11,6
SVEUKUPNO			1.080,3

Najveći dio prometa električne energije sa elektroenergetskim sistemom Srbije obavlja se po odredbama Ugovora o poslovno - tehničkoj saradnji.

1. Proizvodnja uglja

U RUP u 2005. godini ostvarena je proizvodnja lignita u količini od 1.288.020 tona, što je 14%  manje od plana, odnosno 15% manje od ostvarene proizvodnje u 2004. godini.

Mada se i ovdje u suštini radi o veoma nenefikasnom privrednom društvu, postoji određeni broj objektivnih okolnosti za loše proizvodne rezultate. Osnovni razlozi zbog kojih nije ispunjen plan proizvodnje su problemi u formiranju unutrašnjeg odlagališta ‘’Kutlovača’’ na PK ‘’Potrlica’’, zbog kašnjenja u regulisanju odvodnjavanja, nepovoljni vremenski uslovi i ekstremno veliki dotoci vode na kopu, kao i neriješeni imovinsko pravni odnosi na PK ‘’Borovica’’ koji su uslovili probleme na izvođenju radova na otkrivci, tako da nijesu stvorene dovoljne rezerve otkrivenog uglja. 

Istovremeno je otkopano 2.950.077 m³ čvrste mase otkrivke, što je za 49% manje od plana, odnosno za 18% manje od ostvarenja u prethodnoj godini. Plan otkopavanja otkrivke nije ostvaren iz razloga što Rudnik nije bio u mogućnosti da obezbijedi potrebna finansijska sredstva za nastavak radova na izmiještanju rijeke Ćehotine i za eksproprijaciju zemljišta, što je dovelo do suženja fronta izvođenja rudarskih radova. Takođe, nijesu ostvarene planirane investicije za nabavku nove mehanizacije što bi omogućilo inteziviranje radova na otkrivci. Zbog nedostatka kapaciteta na transportnoj i pomoćnoj mehenizaciji rudarski radovi na PK ‘’Potrlica’’ nijesu obavljani po planiranoj dinamici, a u januaru nije radio ni transportni sistem zbog oštećenja  trake u čitavoj dužini.

1. Isporuka uglja

Od proizvedenih količina uglja, za potrebe TE ''Pljevlja'' isporučeno je 1.176.281 tona, odnosno 91,3%, što je za 13% manje od plana, a za 16% manje od količina isporučenih u 2004. godini.

Ostalim potrošačima u Crnoj Gori (industrija i široka potrošnja) isporučeno je 52.002 t, što je za 21,2 % manje od isporuka u prethodnoj godini.

Potrošačima van Crne Gore isporučeno je 58.769 tona uglja, što je za 10,6% više od isporuka u 2004. godini.

1. Prodaja naftnih derivata

U 2005. godini potrošačima u Crnoj Gori prodato je ukupno 335.383 tona svih derivata nafte, što je za 6,2% manje od plana, odnosno 1,3% manje od realizacije u 2004. godini.

Od ukupnih količina derivata nafte, preko mreže Jugopetrola AD Kotor realizovano je 54,7%, posredstvom Montenegro bonusa - Cetinje 23,6%, direktnim uvozom od strane Kombinata aluminijuma (petrol koks) 12,2%, dok su preostale količine, tj. 9,5% realizovane preko benzinskih stanica ostalih energetskih subjekata.

 

3.  DOSTIGNUTI  STEPEN  KONKURENCIJE  NA TRŽIŠTU

Regulisanje energetskog sektora u Crnoj Gori, saglasno Zakonu, treba da bude objektivno, nediskriminatorno i transparentno i u skladu sa međunarodnim standardima, pa su i aktivnosti Agencije u regulisanju energetskog sektora usmjerene ka tome. S obzirom da je tržište u oblasti nafte i gasa već uveliko zaživjelo, aktivnosti Agencije su pretežno bile usmjerene na stvaranju uslova za postepeno osnivanje konkurentnog tržišta električne energije.

U zapadnoevropskim zemljama od 1996. godine teče proces primjene Direktive EU o unutrašnjem tržištu električne energije, koji su prihvatile i zemlje kandidati za priključenje Uniji, kao i one koje to žele da ostvare u budućnosti. U julu 2004. godine stupila je na snagu nova Direktiva koja još više obavezuje zemlje članice u pogledu otvaranja tržišta električne energije, dubljih reformi sektora i pojednostavljenja tržišnih mehanizama radi obezbjeđenja ravnopravnosti u proizvodnji i smanjenju rizika od tržišnog monopola, obezbjeđenja nediskriminatornih tarifa za prenos i distribuciju, zaštite prava malih potrošača i slobodnog pristupa informacijama o izvorima goriva za proizvodnju električne energije.

Opredjeljenje Crne Gore da ide ka evropskim integracijama rezultiralo je, između ostalog, donošenjem novog Zakona o energetici sredinom 2003. godine, kojim su predviđene sveobuhvatne reforme u energetskom sektoru  u skladu sa međunarodnim standardima i odredbama Evropske Unije iz oblasti energetike i stvoren zakonski okvir za nediskriminatoran pristup mrežama distributivnog i prenosnog sistema, odnosno osnivanje tržišta električne energije, što će imati pozitivan uticaj i na proces privatizacije u Crnoj Gori. U tom cilju, Zakonom je predviđeno da se djelatnosti proizvodnje, prenosa, distribucije i snabdijevanja električnom energijom u roku od osamnaest  mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona, tj. do kraja 2004. godine, funkcionalno, a zatim i pravno razdvoje. Zakonom nije preciziran rok u kojem treba da se izvrši pravno razdvajanje funkcionalnih cjelina. Agencija je donijela Pravila o razdvajanju Ekektropri-vrede Crne Gore, na osnovu kojih je izvršeno funkcionalno razdvajanje ovog privrednog subjekta na četiri funkcionalne cjeline: Proizvodnja, Operator prenosa, Operator distribucije i Snabdijevanje, s tim da se poslovi Operatora tržišta, do njegovog pravnog razdvajanja od EPCG obavljaju u funkcionalnoj cjelini Operator prenosa. Pravilima su utvrđeni i principi i uslovi za pravno razdvajanje EPCG.

Zakonom je propisano da su cijene za proizvodnju, prenos i distrubuciju i tarifa za snabdijevanje električnom energijom regulisane tarifnim sistemom ili neregulisane, u zavisnosti od toga da li postoji organizovano konkurentno tržište, kao i da Agencija ima pravo da oslobodi subjekte od regulisanog tarifnog sistema. Takođe, definisano je pravo svakog tarifnog kupca da, uz saglasnost Agencije, nabavlja energiju za svoje potrebe na tržištu, ako dokaže da to može da uradi pod povoljnijim uslovima nego po važećem tarifnom sistemu.

EPCG, kao jedini subjekt koji obavlja elektroenergetske djelatnosti u Republici, tu svoju dominantnu ulogu ne zloupotrebljava u smislu suzbijanja i sprečavanja konkurencije. Naprotiv, zbog stalnog i veoma velikog deficita električne energije za podmirenje potreba potrošnje u Crnoj Gori, veliki potrošači dio potrebne energije sami nabavljaju na tržištu, čime se pospješuje konkurencija u snabdijevanju.

U Atini je je 25. oktobra 2005. godine, potpisan Sporazum o energetskoj zajednici u jugoistočnoj Evropi (ECSEE). između Evropska unije i devet partnera iz jugoistočne Evrope (Albanija, Bosna i Hercegovina, Bugarska, Hrvatska, Bivša Jugoslovenska Republika Makedonija, Crna Gora, Rumunija, Srbija i UNMIK u ime Kosova, čime je stvoren pravni okvir za integrisano tržište energije. Sporazum ima za cilj razvoj stabilnog regulatornog okvira za prekograničnu trgovinu energijom obezbeđivanjem da zemlje jugoistočne Evrope usvoje propise EU u oblastima kao što su energija, zaštita životne sredine i konkurencija.

Ekonomski uticaj ovoga biće stvaranje većeg, likvidnog i predvidljivog tržišta energije koje je atraktivno za investitore. Moderno tržište obezbjeđuje teren za nadmetanje svih učesnika i povećava pouzdanost i sigurnost energetskih sistema. Zemlje jugoistočne Evrope su fomalizovale svoju posvećenost regionalnoj saradnji u energetskom sektoru, uključujući pružanje međusobne pomoći, ovim međunarodno obavezujućim sporazumom. Sprovođenje će dovesti do toga da zemlje jugoistočne Evrope postanu dio unutrašnjeg tržišta EU u ključnom ekonomskom sektoru prije svog pridruživanja EU.

Sporazumom je predviđeno da svaka ugovorna strana mora da osigura da od 1. januara 2008. godine svi potrošači, osim domaćinstava,  mogu da nabavljaju energiju za svoje potrebe na tržištu, a od 1. januara 2015. godine svi potrošači. U tom cilju potrebno je stvoriti pravni i ekonomski okvir koji će omogućiti formiranje tržišta električne energije i gasa na teritorijama zemalja  potpisnica i  dijelu teritorije Evropske zajednice, kao i izgrađivanju jedinstvenog mehanizma za tranzit energije u regionu i šire. To će rezultirati uspostavljanjem fer konkurencije na tržištu energije, prilagođavanjem tarifa tržišnim uslovima, poboljšanjima u oblasti zaštite životne sredine i koordinaciji uzajamne pomoći između zemalja članica.

4.  NORMATIVNA AKTIVNOST

Agencija je u 2005. godini donijela nekoliko pravila i propisa u skladu sa ovlašćenjima utvrđenim Zakonom, od kojih je najznačajniji Pravilnik o tarifama za električnu energiju.  Pregled donijetih akata je dat hronološkim redom.

4.1. Pravila o metodologiji određivanja iznosa naknada za licence

Odbor Agencije je 13.01.2005. godine donio Pravila o metodologiji određivanja iznosa naknada za licence, kojima je utvrđena metodologija za određivanje iznosa naknada za licence koje subjekti koji obavljaju energetske djelatnosti plaćaju Agenciji za obradu zahtjeva za izdavanje licence i na ime godišnje naknade za licencu.

Pri utvrđivanju naknada koje podnosioci zahtjeva plaćaju za obradu zahtjeva za izdavanje licenci i godišnjih naknada za licence, Agencija je usvojila metodološki pristup da podjela ukupnih iznosa naknada između elektroenergetskih djelatnosti i djelatnosti u oblasti nafte i gasa zavisi od:

1. ukupnog godišnjeg prometa u jednoj i drugoj oblasti i
2. nivoa i obima aktivnosti na obradi zahtjeva.

Iznosi naknada za obradu zahtjeva za izdavanje licence se određuju u fiksnom iznosu za svaku vrstu licence pojedinačno i povezani su sa nivoom i obimom aktivnosti, stručnim angažovanjem i utrošenim vremenom koje Agencija treba da preduzme pri obradi zahtjeva za izdavanje licenci i pregledanju i analizi dostavljene dokumentacije.

Iznosi godišnjih naknada za licence se određuju prema tehničkim i energetskim  indikatorima djelatnosti samih imalaca licence kao što je MW instalisane snage, MWh isporučene energije, m3 skladišnog kapaciteta, vrsta transportnog sredstva, ostvareni prihod od prodaje i snabdijevanja i td.

Pravilima je propisano da u skladu sa navedenim odredbama i na osnovu usvojenog finansijskog plana, Odbor Agencije donosi odluku o utvrđivanju iznosa naknada za licence za odnosnu godinu.

4.2.  Odluka o utvrđivanju iznosa naknada za licence za 2005.godinu

U cilju obezbjeđivanja sredstava za finansiranje Agencije i obavljanja njene djelatnosti Agencija je donijela Odluku o utvrđivanju iznosa naknada za licence za 2005.godinu (Sl.list RCG, br. 3/05). Odluka je donijeta na osnovu člana 13 Zakona kojim je propisan način finasiranja Agencije, Pravilnika o licencama u energetskom sektoru Crne Gore (''Sl. list RCG'', br. 50/04),  Pravila o metodologiji  određivanja iznosa naknada za licence i Finansijskog plana Agencije za 2005. godinu,  broj: 04/723-2 od 03.12.2004. godine koji je usvojila Skupština Republike Crne Gore, Odlukom broj: 01-368/4 od 28.12.2004. godine, (‘’Sl.listu RCG’’, broj 81/04).

Odlukom su utvrđeni iznosi naknada koje plaćaju subjekti koji obavljaju energetske djelatnosti ili podnose zahtjev za izdavanje licenci za obavljanje elektroenergetskih djelatnosti tj. naknade za obradu zahtjeva za licence i godišnje naknade za licence za 2005. godinu.

4.3.  Pravilnik o tarifama za električnu energiju

Odbor Agencije je 26. jula 2005.godine donio Pravilnik o tarifama za električnu energiju koji je objavljen u Službenom listu Republike Crne Gore, broj 47/05. Pravilnik je donijet na osnovu člana 12 Zakona o energetici kojim je propisano da Agencija utvrđuje tarife i cijene u skladu sa uslovima propisanim tim zakonom i članom 18 kojim je utvrđeno  da se cijene periodično razmatraju na osnovu zahtjeva kojeg energetski subjekti dostavljaju Agenciji u skladu sa pravilima i procedurama koje ona utvrđuje.

Pravilnikom o tarifama za električnu energiju uređuje se način utvrđivanja naknada elektroenergetskim subjektima za obavljanje elektroenergetskih djelatnosti i način utvrđivanja tarifa za kupoprodaju električne energije koja se isporučuje, kao i usluga koje u vezi sa tom isporukom potrošačima obezbjeđuju elektroenergetski subjekti u skladu sa Zakonom. Ciljevi ovog pravilnika su da:

1. definiše opravdane troškove i metodologiju utvrđivanja naknada i tarifne strukture čija će primjena obezbijediti imaocima licenci pokrivanje troškova njihovih usluga, ostvarenje razumnog povrata na investicije i voditi ka smanjivanju, odnosno potpunom ukidanju unakrsnog subvencioniranja,
2. utvrdi strukturu i obim podataka koje su podnosioci zahtjeva za odobravanje naknada i tarifa obavezni da uz zahtjev dostave Agenciji,

 

1. utvrdi sistem klasifikacije potrošača u tarifne grupe po naponskim nivoima, vrsti potrošača, prema namjeni potrošnje i periodu isporuke električne energije, kao i uslove za promjenu tarifne grupe da bi se u najvećoj mjeri smanjile razlike u tretmanu sličnih  potrošača,
2. utvrdi postupak podnošenja zahtjeva za odobravanje naknada i tarifa, razmatranja i odlučivanja po zahtjevu, postupak izmjene tarifa na inicijativu Agencije, kao i javnost ovog postupka i
3. utvrdi uslove i rokove za smanjivanje ili potpuno ukidanje unakrsnog subvencioniranja, odnosno omogući utvrđivanje tarifnog puta, za primjenu nove tarifne strukture i relativnih odnosa tarifnih stavova.

Naknade i tarife se određuju na način koji uvažava sljedeće principe:

1. zasnovanost na opravdanim troškovima poslovanja, pogona, održavanja, zamjene, izgradnje ili rekonstrukcije objekata, postrojenja i mreže, zaštite životne sredine, uključujući i povrat na investicije,
2. nepristrasnost i objektivnost,
3. podsticanje efikasnosti elektroenergetskih subjekata za proizvodnju, prenos, distribuciju i snabdijevanje električnom energijom,
4. promovisanje načela transparentnog, regulisanog i nediskriminatornog pristupa treće strane korišćenju prenosne i distributivne mreže, odvojenim utvrđivanjem tarifa za korišćenje prenosne i distributivne mreže, uz uslov da za istu kategoriju potrošnje tarife za korišćenje mreže budu jednake na teritoriji Republike Crne Gore,
5. podsticanje mehanizama za poboljšanje energetske efikasnosti i upravljanja potrošnjom; utvrđivanje i iskazivanje naknada i tarifa odvojeno za električnu energiju (proizvedena, na drugi način obezbijeđena i potrošena električna energija, gubici u prenosu i gubici u distribuciji električne energije) i za korišćenje pojedinih mreža i/ili usluga sistema,
6. stvaranje stabilnih odnosa na tržištu električne energije i stabilnih uslova za investitore,
7. podsticanje razvoja proizvodnje koja će biti prihvatljiva na tržištu, kao i prenosne i distributivne mreže tako da se nivo kvaliteta isporuke stalno održava ili povećava,
8. kreiranje stabilnih i jednakih uslova za investitore,
9. principi plitke naknade za priključivanje na prenosnu i distributivnu mrežu za standardne priključke i
10. princip omogućavanja trećim licima investiranje u izgradnju potrebne infrastrukture u prenosnoj ili distributivnoj mreži za nestandardne priključke u slučajevima kada operatori mreža, zbog nedostatka kapaciteta, ne mogu odobriti priključenje.

Donošenjem pravilnika i utvrdivanje tarifne i cjenovne politike energenata, uvažavajući  troškove energetskih subjekata i profit, podstiče se razvoj energetskog sektora i racionalna upotreba energije i istovremeno obezbjeđuju  interesi potrošaca - kupaca u pogledu sigurnosti i kvaliteta energetskih usluga.

Shodno odredbama ovog pravilnika, EPCG je 18.11.2005. godine dostavila Agenciji zahtjev za odobrenje regulatorno dozvoljenog prihoda i tarifa za djelatnosti proizvodnje, prenosa, distribucije i snabdjevanja elektirčnom energijom.

4.4.  Pravila o načinu utvrđivanja cijene uglja za proizvodnju električne energije

Odbor Agencije je 21.10.2005. godine donio Pravila o načinu utvrđivanja cijene uglja za proizvodnju električne energije. Zakonom je propisano da se cijene uglja za proizvodnju električne energije utvrđuju u skladu sa pravilima koje određuje Agencija za period koji nije duži od pet godina nakon njegovog stupanja na snagu.

Pravilima o načinu utvrđivanja cijene uglja za proizvodnju električne energije uređuje se način utvrđivanja cijene uglja za proizvodnju električne energije, metodologija za utvrđivanje regulatorno dozvoljenog prihoda proizvođača uglja na osnovu odobrenih opravdanih troškova poslovanja, troška amortizacije i odobrenog povrata na investicije, kao i postupak utvrđivanja cijene.

RUP  je, shodno odredbama ovih pravila 07.12.2005. godine, dostavio Agenciji zahtjev za utvrđivanje cijene uglja za proizvodnju električne energije.

4.5.  Učešće u pripremi i izradi opštih akata energetskih subjekata na koje Agencija daje saglasnost

Agencija se angažovala i aktivno učestvovala u izradi Kodeksa mreže (grid code), Distributivnog kodeksa i  Pravila o snabdijevanju električnom energijom, u znatno većoj mjeri od zakonom propisane. Naime, članom 27 stav (10) Zakona je propisano da Operator distribucije podnosi Agenciji na odobranje distributivni kodeks, članom 28 stav (7) da Operator prenosa podnosi Agenciji kodeks mreže na odobrenje, a na osnovu ovlašćenja utvrđenih članom 29 i 30 Zakona EPCG, kao imalac svih licenci do njenog pravnog razdvajanja je obavezana da Agenciji podnese na odobrenje pravila koja se odnose na snabdijevanje električnom enegijom.

Kodeksi sadrže tehnička pravila kojim se utvrđuje minimum tehničko planskih i radnih zahtjeva za povezivanje na mrežu prenosa i interkonekciju sa ostalim mrežama (Kodeks mreže), odnosno minimum tehničko-planskih i radnih zahtjeva za povezivanje na distributivnu mrežu i interkonekciju sa ostalim mrežama (Distributivni kodeks) kao i druge elemente utvrđene Zakonom. Pravilima o snabdijevanju električnom energijom uređuje se snabdijevanje tarifnih kupaca električnom energijom proizvedenoj u Republici ili nabavljenoj iz uvoza i to: uslovi pod kojima se vrši snabdijevanje, zaključivanje ugovora, obračun i način plaćanja isporučene električne energije, nabavka i uvoz električne energije, obustava snabdijevanja i postupak u vezi neovlašćene potrošnje  energije.

S obzirom da su to akti od posebnog značaja, koji regulišu uslove za bezbjedno i uredno funkcionisnje elektroenergetskog sistema, Agencija je zbog njihove složenosti i obimnosti, a u cilju blagovremenog usvajanja i primjene, neposredno učestvovala u njihovoj izradi sa EPCG. Privremeni kodeks mreže, Privremeni distributivni kodeks i Pravila o snabdijevanju električnom energijom odobreni su krajem februara 2005. godine. Odluke Agencije o odobravanju ovih akata objavljene su u Službenom listu RCG broj 13, od 09.03.2005. godine.

 

Unutrašnji opšti akti

Agencija je u 2005. godini donijela i nekoliko unutrašnjih opštih akata, kojima je dopunjen set unutrašnjih opštih akata donijetih u prethodnoj godini rada i to:

• Kodeks ponašanja zaposlenih,
• Pravilnik o obavljanju finansijskih i računovodstvenih poslova i
• Pravilnik o poslovnoj tajni.

1. IZDAVANJE LICENCI ENERGETSKIM SUBJEKTIMA

Pravilnikom o licencama u energetskom sektoru Crne Gore su utvrđene vrste licenci koje se izdaju subjektima u elektroenergetskim djelatnostima i djelatnostima u oblasti nafte i gasa.

Agencija u elektroenergetskim djelatnostima  izdaje licence za:

1. proizvodnju električne energije,
2. prenos električne energije,
3. operatora prenosne mreže,
4. distribuciju električne energije i operatora distributivne mreže,
5. operatora tržišta električne energije i
6. snabdijevanje električnom energijom,

a u djelatnostima u oblasti nafte i gasa licence za:

1. komercijalni transport naftnih proizvoda i gasa,
2. skladištenje i distribuciju naftnih proizvoda i gasa i
3. prodaju i snabdijevanje naftnim proizvodima i gasom.

Agencija je u periodu od 30.06. do 31.12.2004. godine izdala privremene licence svim  energetskim subjektima. Kako je rok važenja privremenih licenci Zakonom ograničen na 18 mjeseci za elektroenergetske djelatnosti koje su izdate EPCG kao jedinom energetskom subjektu, i 12 mjeseci za energetske subjekte u oblasti nafte i gasa, i kako je rok važenja tih licenci, za pretežan broj subjekata isticao u četvrtom kvartalu 2005. godine, Agencija je u prvoj polovini 2005. godine sve energetske subjekte imaoce privremenih licenci, podsjetila na obavezu podnošenja zahtjeva za izdavanje dugoročnih licenci, i to za obavljanje elektroenergetskih djelatnosti 6 mjeseci, a za obavljanje djelatnosti u oblasti nafte i gasa 4 mjeseca prije isteka važenja  privremenih licenci.

Nakon podnošenja zahtjeva od strane energetskih subjekata, Agencija je sprovela postupak izdavanja dugoročnih licenci i za najveći broj subjekata postupak okončala  u 2005. godini, što je zahtijevalo značajno angažovanje osoblja Agencije i znatan utrošak raspoloživog vremena.

EPCG, kao jedinom subjektu u Crnoj Gori koji obavlja elektroenergetske djelatnosti je 26.12.2005. godine izdato svih 6 licenci, a zaključno sa 31.12.2005. godine izdato je 70 licenci za 30 subjekata u oblasti nafte i gasa, čija je struktura sljedeća:

1. za komercijalni transport 13,
2. za skladištenje i distribuciju 28 i
3. za prodaju i snabdijevanje 29.

Postupak licenciranja za subjekte u oblasti nafte i gasa nije u potpunosti okončan u 2005. godini jer je jedan broj zahtjeva za izdavanje dugoročnih licenci prenijet i obrađen početkom 2006.godine.

S obzirom da je u EPCG sprovedeno funkcionalno,što znači da samo EPCG kao cjelina ima pravni subjektivitet, rok važenja svih licenci koje su izdate EPCG je određen do njenog  pravnog razdvajanja, kada će se izdati nove licence odvojenim energetskim subjektima sa rokom  važenja propisanim  Pravilnikom o licencama u energetskom sektoru Crne Gore.

Agencija je u postupku izdavanja dugoročnih licenci pružila svu neophodnu pomoć svim subjektima bilo da se radilo o tumačenju propisa, formiranju potrebne dokumentacije ili razjašnjenju administrativno-tehničkih pitanja vezanih za postupak izdavanja licenci.

 

1. JAVNOST RADA

 

Agencija je organizacija koja vrši javna ovlašćenja u oblasti regulisanja energetskog sektora Crne Gore u skladu sa Zakonom. Regulisanje energetskog sektora treba da bude objektivno, transparentno i nediskriminatorno i u skladu sa važećim međunarodnim standardima, uključujući Evropsku energetsku povelju i odredbe Evropske Unije iz oblasti energetike. Prema tome, jedan od osnovnih principa na kojima se zasniva regulisanje energetskog sektora, a samim tim i principa rada Agencije, je transparentnost.

Rad Agencije je otvoren za javnost izuzev u slučajevima kada su uključene povjerljive informacije ili trgovinske tajne, u skladu sa propisima Agencije. 

U cilju obezbjeđenja transparentnosti rada Agencija je o svom radu obavještavala javnost objavljivanjem opštih akata koje donosi u ostvarivanju regulatorne funkcije, u Službenom listu Republike Crne Gore i na svojoj Web strani, kao i pružanjem informacija medijima o pojedinim pitanjima iz okvira djelatnosti Agencije.

U  Službenom listu Republike Crne Gore i na Web strani Agencije objavljeni su sljedeći akti:

1. Pravilnik o tarifama u energetskom sektoru Crne Gore
   („Sl.list RCG“, br. 47/05 i 50/05) i
2. Odluka o utvrđivanju iznosa naknada za licence za 2005. godinu
   („Sl. list RCG", br.3/05).

Agencija je na svojoj Web strani objavila:

1. Pravila o načinu utvrđivanja cijene uglja za proizvodnju električne energije,
2. Godišnji izvještaj za 2004. godinu  i Finansijski plan za 2005. godinu,
3. Ključne elemente Zahtjeva EPCG za odobrenje dozvoljenog regulatornog prihoda i tarifa za djelatnosti: Proizvodnje električne energije; Prenosa električne energije; Distribuciju električne energije i Snabdijevanja električnom energijom, podnijetog na osnovu Pravilnika o tarifama za električnu energiju,
4. Kjučne elemente Zahtjeva Rudnika uglja Pljevlja za odobravanje cijena uglja za proizvodnju električne energije, podnijetog u skladu sa Pravilima o o načinu utvrđivanja cijene uglja za proizvodnju električne energije,
5. Obrasce koji se podnose uz zahtjeve za izdavanje licenci,
6. Spisak licenci izdatih energetskim subjektima i
7. Informacije o izdavanju upozorenja o kršenju licenci.

 

Zaposleni u Agenciji obavještavani su o radu i poslovanju Agencije objavljivanjem opštih akata, odluka i drugih dokumenata na internoj elektronskoj mreži Agencije i na oglasnoj tabli Agencije.

7.  MEĐUNARODNA AKTIVNOST  

Jedan od najvažnijih zadataka Agencije je usklađivanje domaćih propisa i kompletnog regulatornog procesa sa međunarodnom regulativom i praksom. Stoga je međunarodna aktivnost Agencije i u 2005. godini  predstavljala jedan od najvažnijih aspekata ukupnog rada, a odvijala se kroz aktivno učešće u radu i prisustvovanje na međunarodnim konferencijama, skupovima, sastancima regulatora, kao i učešće u radu radionica, seminara i predavanja organizovanih u cilju obuke  zaposlenih u regulatornim tijelima.

Predstavnici Agencije su učestvovali na međunarodnim skupovima i konferencijama:

1. Na sastanku SEEER-a – South east Europe Energy Regulators (Energetski regulatori jugoistočne Evrope) održanom u Rimu, posvećenom tržištu električne energije.
2. Pripremnom sastanku za potpisivanje ECSEE - Sporazuma o energetskoj zajednici u jugoistočnoj Evropi.
3. Skupu u organizaciji EBRD – European Bank for Reconstruction and Development (Evropska banka za obnovu i razvoj), održanom u Tirani posvećenom regionalnim investicijama u energetiku.
4. U organizaciji ERRA - Energy Regulators Regional Association (Regionalna asocijacija energetskih regulatora): Konferenciji posvećenoj investicijama u oblasti energetike; Redovnoj godišnjoj konferenciji te asocijacije; Kursu za rukovodioce energetskih regulatora; Internacionalnoj ljetnjoj školi o regulatornoj praksi; Obuci o monitoringu energetskih tržišta, sve održano u Budipešti, kao i na sastancima stalnih komiteta ERRA u kojima Agencija ima svoje predstavnike i to Komiteta za licenciranje i konkurenciju održanom u Petrogradu i Komiteta za cijene i tarife održanom u Jerevanu, te  Seminaru u Kijevu, u okviru radne grupe za pravnu regulaciju. Svrha i ciljevi ERRA su: poboljšanje nacionalnog regulisanja energetike; pospješivanje razvoja stabilnih energetskih regulatora sa autonomijom i autoritetom; poboljšanje saradnje među energetskim regulatorima; ostvarivanje razmjene informacija, istraživanja, obuke i iskustava među članovima i drugim organizacijama sa istom ulogom  u svijetu. Važno je napomenuti da su svi ovi skupovi održani u suorganizaciji i uz punu finansijsku podršku NARUC - National association of regulatory utility commissioners (Nacionalno udruženje komisionara regulatornih tijela), što je bitno uticalo na smanjenje troškova Agencije u vezi sa ovim aktivnostima.
5. Seminarima u Beogradu sa temom razmatranje ugovora o energetskoj zajednici jugo-istočne Evrope i njegova ratifikacija, u organizaciji Kancelarije za evropske integracije Srbije (Serbian European Integration Office) .

 

Pokazalo se da su kontakti i saradnja sa drugim regulatorima, upoznavanje sa iskustvima regulisanja energetskog sektora država koje su ranije otpočele proces regulisanja energetskog sektora, prisustvovanje i neposredno učešće u radu na skupovima navedenih međunarodnih tijela i organizacija veoma korisni, pa i nužni za ostvarivanje funkcije Agencije i unapređenje njenog rada.

Pored ovih, Agencija je ostvarivala kontakte sa relevantnim inostranim institucijama koje imaju stalna predstavništva u Crnoj Gori, kao i onim čiji su predstavnici dolazili u cilju realizacije pojedinačnih projekata. 

8. IZVJEŠTAJ O FINANSIJSKOM POSLOVANJU

8.1. Normativni okvir finansiranja  Agencije

Članom 13 Zakona je propisan način finansiranja Agencije koji treba da obezbijedi funkcionisanje Agencije i ostvarivanje njene uloge, kao i implementaciju svih principa sadržanih u Zakonu koji se odnose na rad Agencije i regulisanje energetskog sektora Republike. Član 13 glasi:

,, (1) Vlada obezbjeđuje početno finansiranje potrebno za osnivanje Agencije, nakon čega   se Agencija finansira putem naknada koje utvrđuje u skladu sa ovim Zakonom i ostalim opštim aktima.

1. Agencija utvrđuje finansijski plan za narednu godinu, najkasnije do 30. septembra tekuće godine. Agencija dostavlja Skupštini na usvajanje, a Vladi na uvid, finansijski plan, koji je dostupan za javnost, u skladu sa pravilima koje je utvrdila Agencija.
2. U skladu sa pravilma koje utvrđuje, Agencija objavljuje utvrđene iznose naknada za svaku godinu, koju plaćaju energetski subjekti. Naknade se određuju u cilju pokrivanja procijenjenih troškova Agencije tokom godine.
3. Energetski subjekti plaćaju naknade navedene stavom 3 ovog člana, koje se uplaćuju na račun Agencije, koja ima isključiv pristup sredstvima. U slučaju da se sredstva sa računa, navedena ovim stavom, ne iskoriste u potpunosti tokom fiskalne godine u kojoj su prikupljena, Agencija će prenijeti sredstva u sljedeću godinu, a naknade za sljedeću godinu se umanjuju za tu sumu.”

U cilju stvaranja normativnih uslova za obezbjeđivanje finasiranja u skladu sa citiranim članom Zakona, Agencija je donijela Pravilnik o licencama u energetskom sektoru Crne Gore (''Sl. list RCG'', br. 50/04) kojim je utvrdila vrste licenci koje se izdaju energetskim subjektima i vrste naknada koje Agenciji plaćaju energetski subjekti. Pravilnikom o licencama u energetskom sektoru predviđene su dvije vrste naknada za licence koje plaćaju energetski subjekti i to: naknada za obradu zahtjeva za izdavanje licence i godišnja naknada za licencu i propisano da se iznosi naknada utvrđuju posebnom odlukom. Donošenje odluke slijedi posle usvajanja Finansijskog plana Agencije za narednu godinu od strane Skupštine RCG,  kojim se procjenjuju troškovi Agencije i nivo naknada potreban za pokrivanje tih troškova. Agencija je donijela i Pravila o metodologiji određivanja iznosa naknada za licence, čija je sadržina navedena u poglavlju 4 ovog izvještaja.

8.2. Finansiranje u 2005. godini

Agencija se u 2005. godini finansirala od naknada za licence čija je visina utvrđena u Odluci o utvrđivanju iznosa naknada za licence, donijetoj na osnovu normativnih akata navedenih u prethodnom poglavlju ovog izvještaja.

Pri određivanju visine naknada vodilo se računa o tome da njihov nivo ne predstavlja opterećenje za rad energetskih subjekata i da one bitno ne utiču na uvećanje njihovih  rashoda, koji bi se mogli odraziti na cijene  usluga koje pružaju, tako da je ostvareni prihod Agencije od godišnjih naknada u 2005. godini iznosio 0,26% od zbira prihoda pet energetskih subjekata (od ukupno 31 licenciranih) sa najvećim ostvarenim prihodom za 2004. godinu.

 

Tabelarni prikaz uplaćenih sredstava (prihoda) i troškova (izdataka) Agencije u 2005. godini izraženih u € sa pojašnjenjima

Red br.	O P I S	Planirani prihod/ rashod	Ostvareni prihod/ rashod
1	2	3	4
I	PRIHODI  (1+2+3+4+5+6)	771887,00	930105,81
	1. Rezerva (prenos iz prethodne godine)	54160,20	77972,62
	2. Naknade za obradu zahtjeva za licence	30100,00	34900,00
	3. Godisnje naknade za licence	687626,80	805156,70
	4. Povraćaj više plaćenih doprinosa	0,00	10205,96
	5. Kamata na sredstva na računu	0,00	1002,54
	6. Donacije	0,00	867,99
II	RASHODI ( 1+2+3+4+5+6+7+8+9 )	738887,00	782617,35
	1.  Troskovi amortizacije	14750,00
	2.  Troškovi zaposlenih	414567,00	441314,49
	Neto zarade zaposlenih	177372,00	199936,58
	Naknade zaposlenima	26508,00	33423,66
	Naknade za ugovorene poslove	12000,00	3029,99
	Porezi i doprinosi iz i na zarade i naknade	198687,00	204924,26
	3. Rashodi za materijal i usluge	58320,00	40857,94
	Kancelarijski materijal	6000,00	4578,60
	Bankarske provizije	1800,00	1598,51
	Telefonske usluge	21600,00	9255,05
	Troškovi goriva i energije	6600,00	5703,31
	Komunalije	600,00	231,00
	Registracija i održavanje automobila	2650,00	2566,77
	Premije osiguranja	1220,00	784,00
	Oglašavanje	1000,00	1389,15
	Internet	550,00	643,70
	Poštanske usluge	500,00	800,00
	Popravke i održavanje opreme	1000,00	1347,20
	Stručna literatura	1000,00	3447,47
	Troškovi obrazovanja i seminara	12000,00	2630,00
	Ostali nematerijalni troškovi	1800,00	5883,18
	4. Troškovi revizije godišnjeg izvještaja	5000,00	3000,00
	5. Stručne usluge - konsultanata	40000,00	0,00
	6. Troškovi zakupa	20250,00	23202,41
	7. Troškovi službenih putovanja	16000,00	14041,37
	8. Osnovna sredstva	154000,00	230052,90
	Poslovni prostor	150000,00	200000,00
	Oprema	4000,00	30052,90
	9. Sredstva za rješavanje stambenih pitanja zaposlenih	16000,00	30148,24
III	Kratkorocne obaveze na pocetku perioda	0,00	2513,66
IV	Kratkoročne obaveze na kraju perioda	0,00	1646,98
V	UKUPNO UTROŠENA SREDSTVA (II + III - IV)	738887,00	783484,03
VI	Rezeva (prenos u sledeću godinu)	33000,00	146621,78
	UKUPNO (V + VI)	771887,00	930105,81

I   PRIHODI

U okviru stavke Prihoda, u skladu sa članom 16 stav 1 Zakon o energetici, dat je pregled svih naknada uplaćenih Agenciji u toku prethodne godine kao i svih  raspoloživih sredstava koja su joj služila za pokriće rashoda.

1. Rezerva (prenos iz prethodne godine) je veća od planiranog za 23.812,42€  iz razloga što u 2004. godini nije realizovana nabavka službenog automobila koja je bila planirana u toj godini.
2. Prihod od naknada za obradu zahtjeva za licence je veći od planiranog iz razloga što su zahtjeve za izdavanje licenci podnijeli i novi subjekti, dok su planom bile predviđene naknade za obradu zahtjeva za izdavanje dugoročnih licenci imaocima privremenih licenci.
3. Od godišnjih naknada za licence Agenciji je uplaćen  iznos od 805.156,70€ od čega se dio od 168.760,48€ odnosi na  naknade za 2004.godinu, koje nijesu uplaćene u toj godini, a dio od 636.396,22 €  na uplaćeni iznos  naknada za 2005.godinu.
4. U toku 2003.godine donijet je Zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju (»Sl.list RCG« br 54/03 i 39/04) koji se primjenjuje od 01.01.2004. godine i kojim je propisana najviša osnovica za plaćanje doprinosa za 2004.godinu. Tek početkom 2005.godine donijet je  Pravilnik o načinu i postupku  povraćaja više plaćenog doprinosa za PIO za 2004. godinu. Nakon donošenja navedenog pravilnika i podnošenje zahtjeva za povraćaj, Agenciji je vraćen iznos od 10.205,96€.
5. Kamata na sredstva na žiro računima odnosi se na kamatu po viđenju na sredstva koja Agencija drži na poslovnim računima kod banaka u zemlji.
6. Donacije predstavljaju iznos koji je uplaćen na ime pokrića troškova službenih putovanja, zaposlenih u Agenciji,  na stručne seminare u inostranstvo.

 

II  RASHODI

Rashodi su prikazani na način da odražavaju odliv sredstava Agencije po pojednim stavkama datim u  tabelarnom prikazu:

1. Na ovoj stavci nije bilo odliva sredstava iz razloga što amortizacija predstavlja obračunski   trošak.
2. Agencija je ostvarila prekoračenje na stavci ''Troškovi zaposlenih'' iz razoga što je početkom 2005. godine uvećan broj zaposlenih, prijemom u radni odnos na neodređeno vrijeme dva lica sa visokom i jednog sa srednjom stručnom spremom, što je bilo neophodno za uspješno obavljanje poslova Agencije.
3. Kod stavke Rashoda za materijal i usluge utrošeno je, u ukupnom iznosu,  manje nego što je planirano iz razloga što se vodilo računa o svim stavkama rashoda pojedinačno. Prekoračenja koja su evidentirana, nije bilo moguće izbjeći. Jedno od takvih prekoračenja evidentirano je na stavci Oglašavanje na kojoj  su evidentirani troškovi raspisivanja tendera u javnim glasilima kao i objavljivanje propisa u Službenom listu RCG. Osim ove stavke potrošeno je više od planiranog za nabavku stručne literature, za poštanske usluge, održavanje opreme i slično.
4. Na stavci troškova revizije postignuta je ušteda jer je ostvareni trošak znatno manji od planiranog.
5. Na stavci namijenjenoj za stručne usluge konsultanata nije bilo rashoda iz razloga što je, na inicijativu i zahtjev Agencije, Evropska agencija za rekonstrukciju, u cilju realizacije značajnih projekata, obezbijedila konsulatantsku pomoć Agenciji u vidu donacije. 
6. Rashodi odnosno izdaci za zakup iskazani na stavci 6. uključuju i dati avans za 2006. godinu u iznosu od 3.600,00€ u skladu sa Ugovorom koji je na početku perioda zakupa zaključen sa zakupodavcem poslovnog prostora.
7. Za službena putovanja utrošeno je manje nego što je planirano iz razloga što je dobar dio skupova i manifestacija na kojima je Agencija učestvovala bilo organizovano uz punu finansijsku podršku NARUC (National Association of Regulatory Utility Commissinere) koji je snosio veći dio troškova (vozne karte i smještaj) za učesnike.
8. Stavka rashoda  za nabavku osnovnih sredstava sastoji se iz dva dijela. Prvi dio se odnosi na nabavku poslovnog prostora za šta je u 2004. godini bilo opredijeljeno i izdvojeno 50.000,00€. Nakon obezbjeđenja 150.000,00€ od sredstava iz 2005. godine, shodno usvojenom finansijskom planu za 2005.godinu, sprovedena je zakonska procedura za nabavku poslovnog prostora (raspisan tender, odabran najpovoljniji ponuđač i zaključen ugovor) i dobavljaču je uplaćen avans od 200.000,00€. Drugi dio rashoda odnosi se na nabavku službenog automobila nabavne vrijednosti 22.900,00€ što je bilo planirano za 2004. godinu, kao i dio neophodnog amještaja i opreme.
9. Sredstva za rješavanje stambenih pitanja zaposlenih izdvojena su u iznosu većem od planiranog iz razloga što je izdvajanje ovih sredstava vezano za procenat na bruto zarade zaposlenih. Prijemom troje zaposlenih uvećao se ukupan iznos mjesečnih bruto zarada, a samim tim i iznos izdvojenih sredstava. Novac dobijen na ime povraćaja sredstava za više plaćene doprinose u iznosu od 10.205,96 € uplaćen je takođe na račun na kome se nalaze ova sredstva iz razloga što su to sredstva koja su već evidentirana kao troškovi u prethodnoj godini.

 

III Dio novca, pribavljen u 2005. godini korišćen je za izmirenje obaveza prema dobavljačima iz 2004. godine koje su zbirno iskazane na poziciji kratkoročnih obaveza na početku perioda.

IV  Na kraju 2005. godine ostale su neizmirene obaveza iz 2005. godine za čije će izmirivanje biti odvojen dio novca iz 2006. godine.

1. Revizija finansijskog izvještaja Agencije

Članom 16 Zakona je propisano da finansijski izvještaj Agencije, koji je sastavni dio godišnjeg izvještaja, treba da bude potvrđen od strane međunarodno priznate revizorske kuće izabrane na konkursu. Reviziju finansijskih iskaza Agencije (Bilans stanja, Bilans uspjeha, Bilans novčanih tokova, Iskaz o promjenama neto imovine) je izvršila međunarodno priznata revizorska kuća KPMG Beograd, Poslovna jedinica Podgorica, izabrana na konkursu, po postupku propisanim Zakonom o javnim nabavkama.   

Revizor je podnio Izvještaj o izvršenoj reviziji i dao Mišljenje u kojem je navedeno da finansijski iskazi u svim bitnim elementima prikazuju realno i objektivno finansijsko stanje Agencije na dan 31.12.2005. godine, rezultate poslovanja, promjenu neto imovine i tokove gotovine, kao i da su iskazi sastavljeni u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji, koji predviđa primjenu odgovarajućih Međunarodnih računovodstvenih standarda.

Mišljenje Revizora je sastavni dio ovog izvještaja.

 

9. REZIME

Donesenim i odobrenim pravilima i propisima u 2005. godini Agencija je nastavila proces regulisanja energetskog sektora i izdavanjem dugoročnih licenci najvećim dijelom završila proces lincenciranja energetskih subjekata. U toku 2005. godine Agencija je ostvarila značajnu međunarodnu saradnju u cilju usklađivanja regulatornog procesa sa međuna-rodnom regulativom i praksom, kao i saradnju sa organima i organizacijama u Republici.

Agenciju i u narednom periodu očekuju značajne i složene aktivnosti u realizaciji poslova koji čine sadržinu njene djelatnosti utvrđene Zakonom.

U  Skladu sa članom 16 Zakona  ovaj izvještaj se podnosi Skupštini RCG na usvajanje.

Ovaj izvještaj će nakon usvajanja biti objavljen na Web strani Agencije.

 

 

Predsjedavajući Odbora Agencije,
Dragan Bojović, dipl.ecc

Broj: 06/637-2
U Podgorici, 29.06.2006.godine

Ovaj godišnji izvještaj je usvojila Skupština Republike Crne Gore, na drugoj sjednici drugog redovnog zasijedanja u 2005. godini, Odlukom SU-SK Broj 01 – 277/4 od 23.11.2005. godine.