|
|
|
|
|
|
G O D I Š N J I I Z V J E Š T A J Podgorica, jun 2007. godine
1.1. Osnov za podnošenje Godišnjeg izvještaja Skupštini Republike Crne Gore Osnov za podnošenje Godišnjeg izvještaja Regulatorne agencije za energetiku (u daljem tekstu: Agencija) Skupštini Republike Crne Gore sadržan je u članu 16 Zakona o energetici (''Sl.list RCG, br.39/03'', u daljem tekstu: Zakon), kojim je predviđeno da Agencija podnosi Skupštini na usvajanje godišnji izvještaj za prethodnu godinu, koji je dostupan za javnost i koji uključuje:
- svih naknada uplaćenih Agenciji za prethodnu godinu, Godišnji izvještaj za 2006. godinu sadrži i izvještaje o razvoju konkurencije i tržišta električne energije; aktivnostima na odobravanju cijena uglja i naknada i tarifa za električnu energiju; normativnim aktima Agencije donijetim u svrhu regulisanja energetskog sektora Crne Gore; izdavanju licenci energetskim subjektima za obavljanje djelatnosti; monitoringu energetskih subjekata; institucionalnom jačanju Agencije; učešću Agencije u radu međunarodnih organizacija; javnosti rada i postupanju Agencije po žalbama izjavljenim na odluke energetskog subjekta. 1.2. Osnovni podaci o Agenciji Agencija je samostalna, funkcionalno nezavisna i neprofitna organizacija, koja vrši javna ovlašćenja koja su joj povjerena Zakonom. Agencija ima svojstvo pravnog lica i upisana je u Centralni registar Privrednog suda u Podgorici. Sjedište Agencije je u Podgorici. Organi Agencije su Odbor Agencije od 3 člana i direktor Agencije. Zakonom je utvrđena i funkcija zamjenika direktora Agencije. Članovi Odbora Agencije, direktor i zamjenik direktora Agencije su u radnom odnosu u Agenciji. Pored njih Agencija ima 13 zaposlenih na neodređeno vrijeme. Od 18 zaposlenih 14 je sa visokom stručnom spremom. 1.3. Nadležnost Agencije Osnovni poslovi i zadaci Agencije utvrđeni su Zakonom kojim je izvršena podjela nadležnosti u oblasti energetike između Vlade RCG, ministarstva nadležnog u oblasti energetike i Agencije, pri čemu su složeni i obimni poslovi normativne i praktične regulacije energetskog sektora Crne Gore i realizacije Vladine politike u oblasti energetike prenijeti u nadležnost Agencije. Agencija između ostalog obavlja sljedeće poslove:
U regulisanju djelatnosti u oblasti nafte i gasa Agencija: - utvrđuje pravila i propise koji se odnose na transport, skladištenje, distribuciju, prodaju i isporuku naftnih proizvoda i U sektoru uglja, Zakon je utvrdio nadležnosti Agencije samo u pogledu uglja namijenjenog za proizvodnju električne energije, i to: - utvrđivanje pravila za određivanje cijene uglja u periodu koji nije duži od pet godina od dana stupanja Zakona na snagu i
2. PREGLED STANJA U ENERGETSKOM SEKTORU CRNE GORE 2.1. Energetski resursi Crne Gore Dosadašnja istraživanja i izučavanja primarnog energetskog potencijala Crne Gore istakla su vodne snage i ugalj, a istraživanja nafte i gasa će pokazati u kojoj mjeri su realna očekivanja o rezervama koje bi mogle da dopune strukturu prirodnih energetskih resursa. Sve više se potencira mogućnost korišćenja sunčeve, geotermalne i energije vjetra, a savremena istraživanja pokazuju da se u daljoj perspektivi očekuje veće učešće tih izvora u ukupnim energetskim resursima. Najznačajniji resurs za proizvodnju električne energije Crna Gora ima u hidropotencijalu rijeka Zete, Pive, Tare, Morače, Lima, Ćehotine i Ibra, sa njihovim pritokama. Korišćenje vodnih snaga, kao najznačajnijeg obnovljivog prirodnog energetskog potencijala, na osnovu projektovanih rješenja za prirodni pravac oticanja voda, ukazuje da Crna Gora raspolaže sa tehnički mogućim iskoristivim hidropotencijalom od oko 7.000 GWh godišnje. Od toga je do sada u izgrađenim elektranama, korišćenjem uglavnom hidropotencijala Zete i Pive, iskorišćeno svega oko 30 %. Ugalj predstavlja najznačajniji neobnovljivi energetski resurs u Crnoj Gori, a vjerovatno će takvu ulogu zadržati i u budućim decenijama. Rezerve uglja obuhvataju mrko-lignitni ugalj na širem području Pljevalja, gdje su najznačajniji baseni Pljevlja i Maoče, dok je mrki ugalj lociran na terenima opštine Berane. Rezerve uglja na pljevaljskom području su potpuno istražene i definisane, dok istraženost i dokumentovanost rezervi i kvaliteta uglja u beranskom basenu nije na zadovoljavajućem nivou. Ukupne eksploatacione rezerve u svim revirima na području Pljevalja iznose oko 200 miliona tona. Prosječna toplotna vrijednost uglja pljevaljskih basena je oko 10,4 MJ/kg, a u maočkom basenu 12,3 MJ/kg. Geološke rezerve beranskog uglja su procijenjene na oko 160 miliona tona, dok se eksploatacione rezerve kreću oko 18,5 miliona tona, ali je radi preciznijeg utvrđivanja rezervi potrebno izvršiti dodatna istarživanja. Prosječna toplotna vrijednost uglja u beranskom basenu je 13,68 MJ/kg. Međutim, kao i u ranijim izvještajima, i u ovom ističemo da rješenje svih problema energetskog sektora ne treba tražiti samo u izgradnji novih kapaciteta, jer bi to podrazumijevalo obezbjeđenje veoma velikih (i realno nedostižnih) investicionih sredstava. U postojećim ekonomskim i energetskim okolnostima u Crnoj Gori, gdje je energetski deficit (uvozna zavisnost) računat na nivou finalne energije između 55 i 60%, poseban značaj se mora dati racionalizaciji u proizvodnji, transformacijama i transportu energije, zatim zamjeni uvozne energije domaćom i zamjeni neobnovljivih energenata obnovljivim, kao i štednji i racionalizaciji potrošnje svih vidova energije. Procjena je da se mogućnosti ukupne uštede energije u Crnoj Gori kreću na nivou 4100 - 4300 TJ, ili ekvivalentno 1.140 - 1.180 GWh, što čini oko 68% ostvarenog uvoza električne energije u 2006. godini. 2.2. Stanje u oblasti elektroenergetike Jedno od osnovnih obilježja elektroenergetskog sektora u Crnoj Gori je veliki deficit električne energije koji je prisutan u posljednjih dvadestak godina i koji se iz godine u godinu dalje uvećava. Razlozi za nastanak takvog stanja su, prije svega, velika potrošnja energije koja je u stalnom porastu, kao i veliki zaostatak u gradnji proizvodnih objekata. Naime, do 1980. godine proizvodnja električne energije u Crnoj Gori zadovoljavala je potrebe potrošača u Republici. Međutim, nakon izgradnje II faze Kombinata aluminijuma i modernizacije Željezare došlo je do značajnog povećanja potrošnje industrijskih potrošača, što je uz veću potrošnju distributivnih potrošača, posebno tokom kriznog perioda '90-tih godina, bitno promijenilo odnos proizvodnje i potrošnje u Crnoj Gori. Sve to je rezultiralo pojavom trajnog deficita električne energije, koji već prelazi 1.700 GWh godišnje, odnosno dostiže više od 36% ukupnih potreba. Istovremeno, nakon ulaska u pogon TE „Pljevlja“, tj. od 1982. godine, ne samo da nije pušten u pogon ni jedan novi proizvodni objekat, već nije ni počela gradnja neke nove elektrane, tako da će odnos proizvodnje i potrošnje električne energije u Crnoj Gori narednih godina biti još nepovoljniji. Pored toga, postojeće elektrane su uglavnom u drugoj polovini svog amortizacionog vijeka, a izostanak revitalizacije opreme, kao i nedovoljna ulaganja u investiciono i tekuće održavanje mreža, naročito u poslednjih 10-tak godina, zbog nedostatka finansijskih sredstava, doveo je do toga da je stepen amortizovanosti objekata i postrojenja Elektroprivrede veoma visok (oko 55%). To nedvosmisleno upućuje na zaključak da predviđeni razvoj potrošnje električne energije, u prvom redu zahtijeva neodložnu revitalizaciju i modernizaciju opreme i postrojenja postojećih proizvodnih, prenosnih i distributivnih kapaciteta. U toku je realizacija prve faze Projekta modernizacije HE „Perućica’’, kojom je predviđena zamjena hidro-mašinske i elektro opreme, čime će se znatno produžiti njen radni vijek. Elektroenergetsku djelatnost u Crnoj Gori još uvijek obavlja jedino Elektroprivreda Crne Gore AD Nikšić u kojem Država ima oko 67% akcijskog kapitala, dok je preostali dio u vlasništvu privatizacionih fondova, građana i zaposlenih. Početkom januara 2005. godine u EPCG je izvršeno funkcionalno razdvajanje i formirane četiri funkcionalne cjeline: Proizvodnja, Prenos, Distribucija i Snabdijevanje. a) Proizvodni kapaciteti Ukupna nominalna snaga svih elektrana u elektroenergetskom sistemu (EES) Crne Gore je 868 MW od čega se 658 MW (76%) odnosi na hidroelektrane, a 210 MW (24%) na termoelektranu sa jednim blokom. Prosječna (prema bilansu) godišnja proizvodnja kreće se oko 2.800 GWh na pragu elektrana, ali su zbog velike zavisnosti od hidroloških prilika, izražene oscilacije u ostvarenju ukupne proizvodnje po pojedinim godinama. Osnovne energetsko-tehničke karakteristike elektrana date su u narednoj tabeli.
HE ''Perućica'' ima sedam agregata ukupne nominalne snage 307 MW. Raspolaže sa dva akumulaciona jezera ukupne energetske vrijednosti 190 GWh, koja omogućavaju da znatan dio (oko 30%) ukupne proizvodnje predstavlja vršna energija. Zbog veoma dobre pogonske spremnosti i niskih kapitalnih troškova, ova elektrana predstavlja okosnicu sigurnog snabdijevanja potrošača i temelj finansijske održivosti EPCG. HE ''Piva'', čisto akumulaciona elektrana nominalne snage 342 MW, od 1977. godine radi kao vršna elektrana u sistemu Republike Srbije, saglasno Ugovoru o dugoročnoj poslovno-tehničkoj saradnji, koji je obnovljen 1991. godine sa rokom važenja od 25 godina. Shodno ugovoru HE ''Piva'' radi prema potrebama elektroenergetskog sistema Srbije, a Elektroprivreda Srbije (EPS) isporučuje EPCG konstantnu energiju u srazmeri 1:1,415. Po isteku svake godine vrši se finansijsko poravnanje, zavisno od ostvarenja proizvodnje elektrane, pri čemu se efekti (pozitivni ili negativni) ravnopravno raspoređuju. Ugovorom o ostvarivanju međusobnih isporuka električne energije u 2006. godini, zaključenim na osnovu Ugovora o dugoročnoj poslovno - tehničkoj saradnji, izvršene su određene izmjene pojedinih odredbi i to u dijelu količina koje EPS treba da isporuči EPCG ( 1075,50 GWh umjesto ranijih 1065,96 GWh) ,kao u količina koje EPCG može da plasira u sistem EPS po članu 18 Ugovora ( deponovanje), a koje su ograničene na 176 GWh godišnje. Male hidroelektrane, ukupne nominalne snage 9,0 MW, čine: ''Podgor'' (1937. god.), ''Rijeka Crnojevića'' (1948. god.), ''Rijeka Mušovića'' (1959.god.), ''Slap Zete'' (1952. god.), ''Glava Zete'' (1954. god.), ''Šavnik'' (1957. god.) i ''Lijeva Rijeka'' (1987.god.). Procjenjuje se da ove elektrane zbog relativno malog kapaciteta, varijacija proizvodnih mogućnosti i visokih operativnih troškova, u perspektivi ne mogu biti konkurentne na tržištu. Održivost njihove proizvodnje treba graditi na zakonskim odredbama prednosnog dispečiranja i promjeni vlasništva. TE ''Pljevlja'', nominalne snage 210 MW, ušla je u pogon 1982. godine i to je, ujedno, najmlađi proizvodni objekat u EES Crne Gore. Pogonska spremnost elektrane je veoma dobra, ali su za njen dalji rad neophodna znatna ulaganja u opremu za upravljanje i ekološku zaštitu.. b) Prenosni kapaciteti Prenosni sistem je u 2006. godini funkcionisao sa 43 dalekovoda ukupne dužine na teritoriji Crne Gore 1.227,2 km i 19 trafostanica sa ukupnom snagom transformacije 2.923 MVA:
U toku 2006. godine nije bilo izgradnje novih prenosnih objekata, ali su obavljeni značajniji radovi na revitalizaciji postojećih objekata, što je doprinijelo poboljšanju sigurnosti rada sistema. Izvršen je remont 110kV rasklopne opreme u manjem obimu, ali je urađen veći broj revizija na dalekovodima. Tokom 2006. godine izvršena je ugradnja 15 novih prekidača 110kV i ugrađeno 27 novih strujnih mjernih transformatora 110kV. Remont i revizije 35kV rasklopne opreme u TS 110/35 kV ostvareni su u većem obimu od plana. U cilju obezbjeđenja veće sigurnosti za rad sistema, potrebne su nove investicije za dalju zamjenu i rekonstrukciju dotrajalih ili nedovoljnih kapaciteta elemenata mreže za obezbjeđenje dvostranog napajanja 110 kV naponom pojedinih konzumnih područja (Ulcinj, Kolašin i Andrijevica), kao i za povezivanje sa sistemima Albanije i Grčke 400 kV dalekovodom. Razvoj visokonaponske mreže i izgradnju elektrana pratila je i izgradnja sistema telekomunikacija i daljinskog upravljanja objektima. Međutim, stepen automatizacije sistema je bio dosta nizak u poređenju sa razvijenim zemljama, što je zahtijevalo dodatne napore za obezbjeđenje sigurnosti funkcionisanja elektroenergetskog sistema. Opredjeljenjem od prije pet godina da se poboljšanju stanja u ovoj oblasti pristupi angažovanjem sopstvenih stručnih snaga, kasnije podržano donacijama Vlade Norveške, stanje u ovoj oblasti je znatno poboljšano. Naime, u toku 2000. godine u Nacionalnom dispečerskom centru ugrađen je nadzorno-upravljački sistem, tzv. SKADA, koja je stavljena u funkciju krajem 2005. godine, sa potrebnim mjerenjima i telekomunikacionim vezama sa svim objektima, koji omogućava kontrolu rada i vođenja sistema u realnom vremenu. Na taj način je ukupan nivo operativnog nadzora i upravljanja elektroenergetskim sistemom Crne Gore veoma unaprijeđen i osavremenjen. Distributivni kapaciteti Tokom 2006. godine struktura objekata distributivnog sistema je bila:
Analize pokazuju da je investiciono i tekuće održavanje distributivne mreže u 2006.godini ostvareno u znatno manjem obimu od planiranog. U okviru izvedenih radova, veći dio se odnosi na interventne nego planske aktivnosti. Najveći dio investicija odnosi se na nove objekte sekundarne mreže, dok je revitalizacija objekata bila zastupljena u minimalnoj mjeri. U cilju obezbjeđenja što urednijeg snabdijevanja potrošača električnom energijom, u Elektroprivredi Crne Gore je u toku realizacija više projekata koji će doprinijeti sigurnijem radu elektroenergetskog sistema i njegovom približavanju evropskim standardima. Takođe, zakonsko opredjeljenje da sva brojila budu vlasništvo Operatora distribucije nameće potrebu da se, s obzirom na njihovu starost i tehnološku prevaziđenost, osmisli prihvatljiv tehnoekonomski pristup za rješavanje ovog problema. U dosadašnjim aktivnostima na ovom planu Agencija je sugerisala, a potom, odobravanjem Distributivnog kodeksa, odobrila Operatoru distribucije postupak petogodišnjeg planiranja sa godišnjim ažuriranjem, što podrazumjeva angažovanje najbolje stručne snage koja takve planove sa prioritetima treba da uradi na način kojim će se obezbijediti najveća moguća nediskriminatornost postojećih i budućih korisnika distributivne mreže.
2.3. Stanje u oblasti nafte i gasa Djelatnosti koje se odnose na istraživanje nafte i gasa, te razvoj, proizvodnju ili rafinisanje sirove nafte ili gasa nijesu uređene Zakonom o energetici. U Crnoj Gori ne postoje kapaciteti za proizvodnju i/ili rafinisanje sirove nafte ili gasa, tako da su predmet regulisanja u ovoj oblasti djelatnosti skladištenja, snabdijevanja, komercijalnog transporta, distribucije i prodaje naftnih proizvoda i gasa. Sektor je uglavnom privatizovan, konkurencija je prisutna, osim u skladištenju gdje postoji dominantna uloga ''Jugopetrol''-a AD - Kotor, zbog vlasništva nad ključnim skladišnim kapacitetima. a) Skladišni kapaciteti Ukupan skladišni kapacitet sa kojim raspolaže naftni sektor u Crnoj Gori na kraju 2006.godine iznosio je 183.352 m³, od čega 124.684 m³ pripada Jugopetrolu AD Kotor, dok je 52.700 m3, ranije vlasništvo bivše Savezne direkcije za robne rezerve, ustupljeno na korišćenje Montenegro Bonus-u DOO Cetinje. Energogas DOO Podgorica raspolaže sa 310 m³ skladišnog kapaciteta za tečni naftni gas, dok se preostali dio (5.658 m³) nalazi na maloprodajnim objektima - benzinskim stanicama privatnih privrednih subjekata. b) Transportni kapaciteti Ukupan broj transportnih sredstava u ovom sektoru, za koje je Agencija izdala licence do kraja 2006. godine, je 79, od čega je u vlasništvu Jugopetrola Kotor 34, dok su preostala u vlasništvu ostalih privrednih subjekata registrovanih za promet naftnih derivata. c) Prodajni kapaciteti Na kraju 2006 godine u Crnoj Gori je bilo ukupno 78 benzinskih stanica preko kojih se vrši prodaja derivata nafte. Jugopetrolu Kotor pripada 39 objekata (36 benzinskih stanica i 3 jahting servisa), dok je preostalih 39 u vlasništvu ostalih imalaca licenci. U toku 2006. godine pušteno je u rad 10 novih maloprodajnih objekata - benzinske i plinske stanice. 2.4. Stanje u oblasti uglja Zakon o energetici se ne primjenjuje na djelatnosti koje se odnose na eksploataciju uglja, osim u dijelu koji se odnosi na utvrđivanje cijene uglja za proizvodnju električne energije. Eksploataciju uglja na području Pljevalja vrši AD Rudnik uglja - Pljevlja (RUP), sa pretežno privatnim vlasništvom akcionarskog kapitala. Akcionari su privatizacioni fondovi, građani i zaposleni koji posjeduju ukupno 68,9% akcija, dok je preostali dio u posjedu države Crne Gore. U pljevaljskom regionu glavna ležišta uglja su Potrlica, sa mogućom eksploatacijom 70 miliona tona i Maoče, sa 93 miliona tona, što se smatra dobrom rezervom za korišćenje u dužem vremenskom periodu. Ostala tri nalazišta (Šumani, Otilovići i Bakrenjače) imaju ukupne rezerve od oko 6 miliona tona. Najveći dio lignita iz RUP, tj. preko 90% proizvedenih količina, isporučuje se TE Pljevlja. Ocjene kvaliteta uglja su veoma različite, ali stoji činjenica da je potrošnja uglja po proizvedenom kWh u Termoelektrani poslednjih godina povećana, kao i da se u aktivnom rudokopu Potrlica stalno povećava količina otkrivke koju je potrebno ukloniti da bi se iskopala jedna tona uglja. Međutim, pri realizaciji godišnjih planova proizvodnje, RUP očigledno mnogo veću važnost daje proizvodnji uglja nego uklanjanju otkrivke, tako da se količine zaostale otkrivke stalno uvećavaju i, po procjeni, već iznose više od 15 miliona m3 čm. Za rješenje ovog i drugih aktuelnih problema koje treba brzo rješavati (nabavka nove opreme, izmještanje rijeke Ćehotine, eksproprijacija i raseljavanje nekoliko sela itd), neophodna su znatna investiciona ulaganja u kratkom periodu, što bi, prema izvještajima RUP-a, rezultiralo i cijenom uglja znatno većom od one koja TE »Pljevlja« omogućava da bude konkurentna na regionalnom tržištu. Stoga je rješavanje ovog vrlo kompleksnog problema stavljeno u zadatak Agenciji. Zakonom je, između ostalog, propisano da se cijene uglja za proizvodnju električne energije utvrđuju u skladu sa pravilima koje određuje Agencija za period koji nije duži od pet godina od dana stupanja na snagu Zakona. Shodno tome, Agencija je donijela Pravila o načinu utvrđivanja cijena uglja u koja je implementirala i razradila zahtjeve postavljene Zakonom, o načinu i cilju određivanja cijena uglja u utvrđenom periodu. Pravilima je propisana metodologija utvrđivanja regulatorno dozvoljenog prihoda i obračun cijene uglja, kao i postupak donošenja odluke o cijeni uglja od strane Agencije. Utvrđena cijena uglja za proizvodnju električne energije treba da riješi dva, po definiciji suprotstavljena problema, tj. s jedne strane da omogući da RUP opstane i pozitivno posluje, a s druge strane da se postigne da ta cijena bude podnošljiva za tarifne kupce. 2.5. Ostvarenje energetskog bilansa Energetskim bilansom Crne Gore za 2006. godinu, koji je Vlada Republike Crne Gore utvrdila na sjednici od 29.12.2005. godine, obuhvaćen je bilans električne energije, bilans uglja i bilans naftnih derivata. 1) Elektroenergetski bilans Pregled ostvarene proizvodnje električne energije na pragu elektrana u 2006. godini sa upoređenjem u odnosu na plan i ostvarenje u 2005. godini, dat je u narednoj tabeli. GWh
TE „Pljevlja”je ostvarila proizvodnju iznad planirane za 0,2%, što je rezultat dobre pogonske spremnosti ove elektrane. Rezultat bi bio još povoljniji da je Rudnik uglja isporukama uglja mogao dobro da prati pogonsku spremnost elektrane. Zbog nedostatka uglja Termoelektrana je četiri puta u toku godine bila isključena sa mreže.
b) Potrošnja električne energije Pregled ostvarene potrošnje električne energije (bez sopstvene potrošnje elektrana) u 2006. godini, sa upoređenjima u odnosu na plan i ostvarenje iz 2005. godine, dat je u narednoj tabeli.
GWh
c) Gubici električne energije Gubici električne energije, posebno gubici u distributivnoj mreži su, nesporno, jedan od najvećih problema sa kojima se EPCG već duže vremena suočava i koji poslovanje ovog društva čine neefikasnim. Bez obzira na nepovoljne okolnosti u kojima je EPCG u proteklom periodu obavljala ukupne djelatnosti, teško je naći racionalno obrazloženje za njihov stalni rast. Analize koje je izvršila Agencija pokazuju da gubici energije utiču negativano na finansijski rezultat EPCG u većoj mjeri nego nizak nivo cijene električne energije. Gubici u mreži prenosa ostvareni su u iznosu od 156,6 GWh, tj. 2,7% od ukupne energije koja je ušla u prenosni sistem, što je za 26,4 GWh ili za 14,4% manje od plana, odnosno za 18,8 GWh ili 10,7% manje od ostvarenih u 2005. godini. Gubici u prenosnoj mreži imaju tendenciju smanjenja, na što je uglavnom uticala rekonekcija I i II UCTE zone, izgradnja 110kV dalekovoda Podgorica – Cetinje, kao i smanjena proizvodnja HE Peućica i veći promet energije po 400 kV dalekovodima. Ostvareni gubici u distributivnoj mreži od 692,9 GWh, veći su za 175,9GWh ili 34% od planiranih, odnosno za 93,3 GWh ili 15,6% od ostvarenih u 2005. godini. U odnosu na ukupnu potrošnju distributivnih potrošača, gubici čine 29.04%. U dužem periodu, gubici električne energije u distributivnoj mreži, posebno netehnički – komercijalni, predstavljaju jedan od najvećih problema čitavog sistema EPCG. Krajem 2005. godine gubici električne energije u distributivnoj mreži iznosili su oko 1/3 preuzete energije, što je veoma visok iznos u poređenju sa gubicima u razvijenim zemljama u okruženju. U cilju rješavanja problema visokiih gubitaka, menadžment EPCG je formirao Radnu grupu, koja je uradila projekat po kome je postavljen ambiciozan, mada i dostižan cilj – smanjenje gubitaka na nivo od 12% u periodu od 5 godina. Marketinška akcija koja je uslijedila nakon toga i zvanično otpočela 03. oktobra 2006.godine, dala je već vidne rezultate. U periodu do kraja 2006.godine, stručne ekipe elektrodistribucije uradile su 8.695 kontrola mjernih mjesta, i otklonile 3.187 tehničkih neispravnosti na brojilima. Međutim, započeta akcija na smanjenju gubitaka mora se intenzivno nastaviti, kako bi se postigao zacrtani cilj. U cilju rješavanja ovog velikog problema, Agencija je Pravilnikom o tarifama za električnu energiju propisala nivo gubitaka električne energije od 2,8% u prenosnoj i 12% u distributivnoj mreži koji treba dostići za period koji ne može biti duži od pet godina. Agencija je pri prvom odobravanju regulatorno dozvoljenog prihoda Elektroprivredi Crne Gore, već preduzela mjere iz svoje nadležnosti, određivanjem nižeg nivoa gubitaka u prenosnoj i distributivnoj mreži od ostvarenih u prethodnom periodu.
d) Uvoz, izvoz i razmjena električne energije Tokom 2006. godine ukupno je iz drugih elektroenergetskih sistema preuzeto 2.932,1GWh električne energije, ili za 10% više od plana. U cilju pokrivanja bilansnog manjka, Elektroprivreda je, saglasno utvrđenim mjerama za realizaciju Bilansa, nakon raspisanog godišnjeg tendera, zaključila odgovarajuće ugovore za uvoz električne energije. Zbog pokrivanja nedostajućih količina koje nijesu predviđene godišnjim bilansom, u pojedinim periodima su ugovorene i uvezene dodatne količine električne energije. Od Elektoprivrede Srbije (EPS) po osnovu Ugovora o dugoročnoj poslovno tehničkoj saradnji, ukupno je preuzeto 1204,3 GWh. Odstupanje od voznih redova ( kompenzacija) i ostrvsko napajanje područja koja su povezana sa interkonektivnim dalekovodima 110kV, a koji nijesu u paralelnom radu (u smjeru nabavke) iznosilo je 21,6 GWh. Iz elektroenergetskih sistema u inostranstvu i nezavisnih trgovaca, tj. iz uvoza, EPCG i Kombinat aluminijuma nabavili su ukupno 1.706,2 GWh, što je za 106,2 GWh ili 6,6% više od Bilansom planiranog uvoza, dok je u odnosu na prethodnu godinu ostvareno 7,6% više uvoza.
Pregled isporuke električne energije drugim sistemima dat je u narednoj tabeli.
*) Željezara Nikšić je odustala od sopstvenog uvoza, iako je Bilansom bilo predviđeno da za svoje potrebe uveze 62 GWh, tako da je nabavka za ukupne potrebe željezare postala obaveza Elektroprivrede. Na kraju 2006. godine preostali dug EPCG prema inostranstvu iznosi 41,1 GWh, od čega: Republici Srpskoj (ERS) 21,3 GWh, Albaniji ( KESH) 1,1 GWH, Makedoniji (ESM) 4,3 GWh, EFT 0,2GWh, UNMIK – KEK 11,9 GWh i ostalima 0,8 GWh. U 2006. godini prijavljen je tranzit u količini od 504,5 GWh električne energije. Po osnovu CBT , za 2006.godinu Elektroprivredi je fakturisano 1,2 mil.€, što je posledica velikog uvoza ( 1700 GWh). e) Finansijski pokazatelji poslovanja EPCG u 2006. godini Prema Izvještaju o poslovanju za 2006. godinu, EPCG je ostvarila: - ukupan prihod u iznosu od 193.249.003 €, od čega se na prihod od prodaje električne energije odnosi 170.629.857€ i to direktnim i distributivnim potrošačima 168.889.441 € i po osnovu izvoza 1.740.416 € , - ukupni rashod u iznosu od 217.726.838 €, odnosno - gubitak u poslovanju u iznosu od 24.477.835 €, pri čemu se, od ostvarenog gubitka, na poslovni gubitak odnosi 12.930.658€, na vanredni gubitak 20.004.359€, dok je finansijski dobitak ostvaren u iznosu od 8.457.182 €. Evidentno je da dominantan dio koji utiče na iznos vanrednih gubitaka čine troškovi rezervisanja potraživanja od kupaca iz ranijih godina u iznosu od 18.474.697€. Ovaj gubitak nije omogućio EPCG da sredstva od amortizacije upotrijebi namjenski.
2) Bilans uglja a) Proizvodnja uglja U Rudniku uglja Pljevlja u 2006. godini ostvarena je proizvodnja lignita u količini od 1.501.855 tona, što je na nivou planirane, odnosno 17% više od ostvarene proizvodnje u 2005. godini. Istovremeno je otkopano 3.864.423.077 m³ čvrste mase otkrivke, što je za 33% manje od plana, dok je u odnosu na ostvarenje u prethodnoj godini realizacija otkrivke veća za 31%. Plan otkopavanja otkrivke nije ostvaren iz razloga što se kasni na realizaciji investicije izmiještanja rijeke Ćehotine, tako da je izvođenje rudarskih radova na uglju i otkrivci na PK ‘’Potrlica’’ veoma otežano. Naime, zbog blizine rijeke Ćehotine rudarski radovi se ne izvode na gornjim etažama, što je dovelo do suženja prostora za rad rudarske mehanizacije i povećanja transportnih dužina i uspona, a na malom prostoru skoncentrisana je sva rudarska mehanizacija koja ograničava planiranu proizvodnju uglja na tom kopu. Kop ‘’Šumani I’’ je u završnoj fazi eksploatacije i zbog kašnjenja u izvođenju rudarskih radova na otkrivci, kao i zbog problema sa eksproprijacijom, ne stvaraju se dovoljne količine otkrivenog uglja što je uslov za kontinuiranu isporuku uglja sa ovog kopa. Od proizvedenih količina uglja, za potrebe TE ''Pljevlja'' isporučeno je 1.382.821 tona, odnosno 6% manje od plana, a za16% više od količina isporučenih u 2005. godini. Preostale količine isporučene su ostalim potrošačima u Crnoj Gori (industrija i široka potrošnja), a jedan dio i potrošačima van Crne Gore. Prema Izvještaju o radu i poslovanju u 2006. godini, Rudnik uglja Pljevlja ostvario je ukupan prihod u iznosu od 36.059.310 €, a ukupan rashod od 37.250.473 €, što znači da je ostvario gubitak u poslovanju u iznosu od 1.191.163.€. Kada se od finansijskog prihoda od kamata u iznosu od 2.024.930 €, umanji zbir gubitaka iz poslovanja od 1.191.163 €, finansijskog rashoda od kamata i negativnih kursnih razlika u iznosu od 446.446 € i poreza na dobitak - odloženi porez u iznosu od 49.201 €, proizilazi da je Rudnik uglja ostvario neto profit za obračunski period u iznosu od 338.120 €. 3) Bilans naftnih derivata a) Prodaja naftnih derivata U 2006. godini potrošačima u Crnoj Gori prodato je ukupno 352.292 tone svih derivata nafte, što je za 2,7% manje od plana, odnosno 4,8% više od realizacije u 2005. godini. Ukupne količine derivata nafte realizovane su: preko mreže Jugopetrola AD Kotor 46,56%, ‘’Neksan’’ Nikšić 20,3% (od čega se na uvoz mazuta za KAP odnosi 18,6%), direktnim uvozom od strane Kombinata aluminijuma (petrol koks i mazut) 16,7%, posredstvom Montenegro bonusa - Cetinje 8,3%, dok je 8,14% realizovano preko benzinskih stanica ostalih subjekata koji posjeduju licencu za obavljanje djelatnosti u oblasti nafte i gasa.
b) Finansijsko poslovanje subjekata iz oblasti nafte i gasa I pored toga što su svi licencirani subjekti bili u obavezi da u skladu sa licencom koju posjeduju, dostave Agenciji izvještaje o radu i poslovanju za prethodnu godinu najkasnije do kraja juna tekuće godine, tu obavezu nijesu do sada ispunili, tako da Agencija ne raspolaže podacima o njihovom finansijskom poslovanju. Agencija će preduzeti mjere iz svoje nadležnosti, kako bi subjekti iz sektora nafte i gasa ispunili obaveze propisane licencama.
3. RAZVOJ KONKURENCIJE I TRŽIŠTA ELEKTRIČNE ENERGIJE Regulisanje energetskog sektora u Crnoj Gori, saglasno Zakonu, treba da bude objektivno, nediskriminatorno i transparentno i u skladu sa međunarodnim standardima, pa su i aktivnosti Agencije u regulisanju energetskog sektora usmjerene ka tome. S obzirom da je u oblasti nafte i gasa privatizacija uglavnom izvršena i da konkurencija postoji, aktivnosti Agencije su pretežno bile usmjerene na stvaranju uslova za postepeno osnivanje konkurentnog tržišta električne energije. U zapadnoevropskim zemljama od 1996. godine teče proces primjene Direktive EU o unutrašnjem tržištu električne energije, koji su prihvatile i zemlje kandidati za priključenje Uniji, kao i one koje to žele da ostvare u budućnosti. U julu 2004. godine stupila je na snagu nova Direktiva koja još više obavezuje zemlje članice u pogledu otvaranja tržišta električne energije, dubljih reformi sektora i pojednostavljenja tržišnih mehanizama radi obezbjeđenja ravnopravnosti u proizvodnji i smanjenju rizika od tržišnog monopola, obezbjeđenja nediskriminatornih tarifa za prenos i distribuciju, zaštite prava malih potrošača i slobodnog pristupa informacijama o izvorima goriva za proizvodnju električne energije. Opredjeljenje Crne Gore da ide ka evropskim integracijama rezultiralo je, između ostalog, donošenjem novog Zakona o energetici sredinom 2003. godine, kojim su predviđene sveobuhvatne reforme u energetskom sektoru u skladu sa međunarodnim standardima i odredbama Evropske Unije iz oblasti energetike i stvoren zakonski okvir za nediskriminatoran pristup mrežama distributivnog i prenosnog sistema, odnosno osnivanje tržišta električne energije, što će imati pozitivan uticaj i na proces privatizacije u Crnoj Gori. U tom cilju, Zakonom je predviđeno da se djelatnosti proizvodnje, prenosa, distribucije i snabdijevanja električnom energijom u roku od osamnaest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona, tj. do kraja 2004. godine, funkcionalno, a zatim i pravno razdvoje. Zakonom nije preciziran rok u kojem treba da se izvrši pravno razdvajanje funkcionalnih cjelina. Agencija je donijela Pravila o razdvajanju Ekektroprivrede Crne Gore, na osnovu kojih je izvršeno funkcionalno razdvajanje ovog privrednog subjekta na četiri funkcionalne cjeline: Proizvodnja, Operator prenosa, Operator distribucije i Snabdijevanje, s tim da se poslovi Operatora tržišta, do njegovog pravnog razdvajanja od EPCG obavljaju u funkcionalnoj cjelini Operator prenosa. Pravilima su utvrđeni i principi i uslovi za pravno razdvajanje EPCG. Zakonom je propisano da su cijene za proizvodnju, prenos i distrubuciju i tarife za snabdijevanje električnom energijom regulisane tarifnim sistemom ili neregulisane, u zavisnosti od toga da li postoji organizovano konkurentno tržište, kao i da Agencija ima pravo da oslobodi subjekte od regulisanog tarifnog sistema. Takođe, definisano je pravo svakog tarifnog kupca da, uz saglasnost Agencije, nabavlja energiju za svoje potrebe na tržištu, ako dokaže da to može da uradi pod povoljnijim uslovima nego po važećem tarifnom sistemu. EPCG, kao jedini subjekt koji obavlja elektroenergetske djelatnosti u Republici, tu svoju dominantnu ulogu ne zloupotrebljava u smislu suzbijanja i sprečavanja konkurencije. Naprotiv, zbog stalnog i veoma velikog deficita električne energije za podmirenje potreba potrošnje u Crnoj Gori, veliki potrošači dio potrebne energije sami nabavljaju na tržištu, čime se pospješuje konkurencija u snabdijevanju. U Atini je 25. oktobra 2005. godine između Evropske zajednice i devet zemalja jugoistočne Evrope (Albanija, Bosna i Hercegovina, Bugarska, Hrvatska, Bivša Jugoslovenska Republika Makedonija, Crna Gora, Rumunija, Srbija i UNMIK u ime Kosova), potpisan Sporazum o osnivanju energetske zajednice jugoistočne Evrope (ECSEE), čime je stvoren regionalni pravni okvir za sprovođenje reformi u energetskom sektoru, što na kraju treba da rezultira formiranjem integrisanog regionalnog energetskog tržišta. Potpisnice sporazuma su se obavezale na primjenu principa Evropske Unije u oblasti energetike i to kroz poštovanje aquis communutaire-a o energiji, konkurenciji, zaštiti životne sredine i obnovljivim energetskim izvorima. To će rezultirati uspostavljanjem fer konkurencije na tržištu energije, uvođenjem ekonomskih tarifa, napretkom u oblasti zaštite životne sredine i koordinacijom uzajamne pomoći između zemalja članica u kriznim situacijama. Sporazum je stupio na snagu 01. jula 2006.godine kada ga je ratifikovalo više od polovine potpisnica, tj. pet zemalja. Skupština Republike Crne Gore je Sporazum ratifikovala, oktobra 2006.godine, donošenjem Zakona o ratifikaciji (''Sl. list RCG'', br. 66/06 od 03.11.2006. godine) Organi Zajednice prema Sporazumu su Ministarski savjet, Stalna grupa visokog nivoa, Regulatorni odbor Energetske zajednice i Sekretarijat. Sporazum predviđa i održavanje foruma, kao zajedničkih savjetodavnih skupova predstavnika ministarstava, regulatora, energetskih preduzeća i potrošača. Spoarzumom su definisani odnosi ugovornih strana kao i nadležnosti i hijerarhija u radu i odlučivanju organa Zajednice. Anexom 1 Sporazuma definisana je veoma važna obaveza da se svim potrošačima, osim domaćinstava, omogući da od 01. januara 2008.godine električnu energiju nabavljaju na tržištu, dok domaćinstva tu mogućnost treba da steknu 2015.god. Regulatorni odbor Energetske zajednice je osnovan u Atini decembra 2006.god. Agencija u Odboru ima jednog predstavnika koji redovno učestvuje u njegovom radu. Najveći dio aktivnosti Odbora odnosi se na pojedinačne projekte koji postepeno treba da dovedu do ostvarivanja ciljeva Zajednice. Najvažniji projekti odnose se na uvođenje jedinstvenog sistema naplate tranzita električne energije, uvođenje sistema eksplicitnih aukcija za dodjelu interkonektivnih kapaciteta, ujednačavanje kriterijuma za licenciranje, osnivanje regionalne aukcione kuće, kao i niz drugih aktivnosti koje treba da omoguće da region jugoistočne Evrope profunkcioniše kao jedinstveni energetski prostor.
4. AKTIVNOSTI NA ODOBRAVANJU CIJENA UGLJA I NAKNADA I TARIFA ZA ELEKTRIČNU ENERGIJU a) Cijena uglja za proizvodnju električne energije Kao što je već navedeno, Zakonom je propisano da Agencija utvrđuje cijenu uglja za proizvodnju električne energije u periodu od pet godina od dana stupanja na snagu Zakona. Saglasno ovlašćenjima iz Zakona, Agencija je donijela Pravila za utvrđivanje cijene uglja za proizvodnju električne energije, na osnovu kojih je, decembra 2006. godine, utvrdila cijenu uglja na iznos od 20,77 €/toni, koja će se primjenjivati u 2007.godini. Trošak uglja na bazi odobrene cijene se u potpunosti priznaje EPCG kao trošak pri utvrđivanju regulatorno dozvoljenog prihoda. b) Utvrđivanje naknada i tarifa za električnu energiju Članom 12 Zakona o energetici propisano je da Regulatorna agencija za energetiku utvrđuje cijene i tarife u skladu sa uslovima iz Zakona, a članom 18, da Agencija odobrava tarife koje predlažu energetski subjekti, u skladu sa pravilima i procedurama koje utvrđuje. Agencija je u skladu sa zakonskim ovlašćenjem, donijela Pravilnik o tarifama za električnu energiju, kojim je uređen način utvrđivanja naknada elektroenergetskim subjektima za obavljanje licenciranih djelatnosti i način utvrđivanja tarifa za električnu energiju koja se isporučuje, kao i usluga koje u vezi sa tom isporukom potrošačima obezbjeđuju elektroenergetski subjekti u skladu sa Zakonom. Elektroprivreda Crne Gore se, u skladu sa Zakonom o energetici, krajem 2005.godine obratila Agenciji za odobrenje regulatorno dozvoljenog prihoda, odnosno naknada i tarifa za 2006.godinu. Postupak pregleda dokumentacije i utvrđivanja predloga za odobravanje regulatorno dozvoljenog prihoda doveden je do kraja u septembru 2006. godine kada je Odbor Agencije otpočeo razmatranje Izvještaja sa predlogom odluke o odobravanju regulatornog prihoda Elektroprivredi. Elektroprivreda je 29.09.2006. godine obavijestila Agenciju da ulazi u energičnu akciju za suzbijanje nelegalnog korišćenja električne energije i smanjenje gubitaka, a preko sredstava javnog informisanja je nagovijestila da će povući zahtjev od 15.11.2005. godine za odobravanje regulatorno dozvoljenog prihoda i tarifa, do poboljšanja stanja u vezi sa gubicima. Međutim, zahtjev nije zvanično povučen, ali je Elektroprivreda Crne Gore ukazala da su se u toku 2006. godine značajno promijenili uslovi poslovanja u pogledu bitnih parametara koji određuju visinu tarifa, i istovremeno upozorila na očekivano povećanje troškova poslovanja u 2007. godini. Predstavnici Elektroprivrede su Agenciji pružili detaljna obrazloženja u vezi sa nizom novonastalih okolnosti (duži zastoj zbog kapitalnog remonta Termoelektrane i saglasno tome povećani deficit u odnosu na prosječnu godinu, značajno povećanje cijena energije na tržištu), pa je Odbor Agencije na osnovu toga konstatovao da je neophodno da se nastave intenzivne aktivnosti na odobravanju regulatornog prihoda i tarifa, uz uvažavanje svih novonastalih okolnosti. 5. NORMATIVNI AKTI AGENCIJE Agencija je u skladu sa ovlašćenjima utvrđenim Zakonom, u svrhu regulisanja energetskog sektora Crne Gore, donijela sljedeće opšte akte:
6. RJEŠAVANJE PO ŽALBAMA NA ODLUKE ELEKTROENERGETSKOG SUBJEKTA Članom 17 Zakona je propisano da Agencija rješava sporove između subjekata u energetskim djelatnostima, između tarifnih kupaca ili kupaca po ugovoru i energetskih subjekata ili između energetskih subjekata, kao i prigovore koji se odnose na pristup trećih lica distributivnom ili prenosnom sistemu, u skladu sa pravilima opšteg upravnog postupka. Agencija se stara o ostvarivanju prava tarifnih kupaca i energetskih subjekata, razmatra i odlučuje po prigovorima tarifnih kupaca i energetskih subjekata. U toku 2006. godine, od strane tarifnih kupaca podnijeto je 14 žalbi, dok su dvije žalbe prenijete iz prethodne godine. Ukupno gledajući, najviše žalbi tarifnih kupaca se odnosilo na odluke EPCG kao prvostepenog organa, zbog odbijanja zahtjeva za izdavanje saglasnosti za priključenje ili odbijanja priključenja na distributivnu mrežu, kao i u slučajevima nedonošenja rješenja po zahtjevima tarifnih kupaca u Zakonom predviđenom roku (tzv. ćutanje administracije), koji su takođe podnijeti EPCG za izdavanje saglasnosti za priključenje ili priključenje na distributivnu mrežu. Potrošači su, takođe, podnosili žalbe zbog pogrešnog obračuna električne energije, kao i zbog odbijanja energetskog subjekta da postupi po zahtjevu za promjenu kategorije potrošnje. Broj žalbi se višestruko povećao početkom 2007. godine. Agencija je sprovela postupak i odlučila po svim podnijetim žalbama. Međutim, kao zabrinjavajuću činjenicu treba istaći neažurnost EPCG i njenih funkcionalnih cjelina kada je u pitanju postupanje po odlukama Agencije koje su konačne u upravnom postupku, nepoštovanje odluka ili kašnjenje u njihovom sprovođenju što će u narednom periodu biti razlog za primjenu oštrijih mjera kontrole, kao i pokretanje postupaka kod ovlašćenih inspekcijskih organa. 7. IZDAVANJE LICENCI ENERGETSKIM SUBJEKTIMA Članom 19 stav 4 Zakona je propisano da svaki strani ili domaći subjekat ima pravo da podnese Agenciji zahtjev za izdavanje licence. Nakon što Agencija izda licencu, isti stiče pravo da pruža usluge u energetskom sektoru, u skladu sa uslovima i rokovima iz svoje licence. Agencija je u skladu sa obavezom utvrđenom Zakonom, donijela Pravilnik o licencama u energetskom sektoru Crne Gore. Pravilnikom su utvrđene vrste licenci koje se izdaju subjektima u elektroenergetskim djelatnostima i djelatnostima u oblasti nafte i gasa. Agencija za obavljanje elektroenergetskih djelatnosti izdaje licence za:
a za obavljanje djelatnosti u oblasti nafte i gasa licence za:
Elektroprivredi Crne Gore, kao jedinom subjektu u Crnoj Gori koji obavlja elektroenergetske djelatnosti, Agencija je 2005. godine izdala svih 6 licenci, a zaključno sa 31.12.2005. godine izdato je i 70 licenci za 30 subjekata u oblasti nafte i gasa. Po manjem broju zahtjeva za izdavanje licenci koji su podnijeti krajem 2005. godine, a njihova obrada nije okončana u toj godini, odluke su donijete početkom 2006.godine. Agencija je i u toku 2006. godine odlučivala po zahtjevima energetskih subjekata za izdavanje licenci za obavljanje djelatnosti u oblasti nafte i gasa. Zahtjeve su podnijeli novi subjekti, koji su otpočeli obavljanje tih djelatnosti u 2006. godini ili postojeći koji su započeli novu vrstu djelatnosti za koju je bilo potrebno obezbijediti licencu. Subjekti uz zahtjev za izdavanje licence podnose dokaze predviđene Pravilnikom o licencama, kojima potvrđuju da su tehnički i finansijski kvalifikovani i stručno osposobljeni za vršenje djelatnosti za koje zahtijevaju izdavanje licence. Agencija je svim subjektima u postupku izdavanja licenci pružila neophodnu pomoć, bilo da se radilo o tumačenju propisa, formiranju potrebne dokumentacije ili razjašnjenju administrativno-tehničkih pitanja vezanih za postupak izdavanja licenci. Pored izdavanja novih licenci Agencija je na zahtjev energetskih subjekata - imalaca licenci, izvršila izmjene ranije izdatih licenci, zbog proširenja ili smanjenja obima licencirane djelatnosti, i to: 7 licenci za djelatnost komercijalnog transporta, 7 licenci za djelatnost prodaje i snabdijevanja i 2 licence za djelatnost skladištenja i distribucije. Tabelarni prikaz izdatih licenci subjektima u oblasti nafte i gasa, zaključno sa 2006. godinom:
8. MONITORING – NADZOR NAD RADOM ENERGETSKIH SUBJEKATA
Regulatorna agencija za energetiku, saglasno ovlašćenjima koja su joj data članom 12 stav 2 tačka 6 i stav 4 Zakona o energetici i članom 16 Pravilnika o licencama u energetskom sektoru Crne Gore, vrši nadzor nad radom i poslovanjem energetskih subjekata – imalaca licenci i prati poštovanje uslova iz licenci. U skladu sa tim Agencija je u toku 2006. godine, shodno godišnjem planu, posjetama na licu mjesta, izvršila kontrolu sprovođenja licenci kod subjekata iz oblasti nafte i gasa kojima su izdate licence za skladištenje i distribuciju naftnih proizvoda i gasa, prodaju i snabdijevanje naftnim proizvodima i gasom i za komercijalni transport naftnih proizvoda i gasa. Kontrola imalaca licenci je obuhvatila: kontrolu dokumentacije koja se odnosi na nabavku naftnih proizvoda sa odgovarajućim pratećom dokumentacijom i sertifikatima o kvalitetu goriva, provjeru podataka o subjektima sa kojima posluju (da li je gorivo kupljeno i transportovano od subjekata koji imaju odgovarajuće licence ili od nelicenciranih subjekata), da li kod imalaca licenci postoje promjene djelatnosti koje zahtijevaju izmjenu izdatih licenci, da li blagovremeno dostavljaju izvještaje o radu i poslovanju, da li posjeduju elaborate o zaštiti životne sredine, protivpožarnoj zaštiti i zaštiti na radu, da li su osigurani u skladu sa zakonom, da li točioci goriva posjeduju potvrde o osposobljenosti za obavljanje tih poslova, provjeru zapisnika o izvršenoj kontroli rezervoara i aparata za točenje naftnih proizvoda i TNG, dokumentaciju o protivpožarnoj zaštiti, kao i ostala pitanja od značaja za što kvalitetnije pružanje usluga korisnicima. Predstavnici Agencije su izvršili kontrolu 30 (trideset) sjedišta društava, 62 (šezdesetdvije) benzinske stanice i 2 (dvije) autoplinske stanice tih društava. Kontrolom sprovodjenja licenci, kod jednog broja subjekata, uočene su nepravilnosti, koje u skladu sa odredbama Pravilnika o licencama predstavljaju uslov za izdavanje upozorenja o kršenju licence. Nakon utvrđivanja nepravilnosti odnosnim subjektima su upućena upozorenja o kršenju licence. Svi kontrolisani subjekti su u ostavljenom roku otklonili nepravilnosti i uskladili svoje poslovanje sa odredbama izdatih licenci, a subjekti koji nijesu posjedovali licencu su podnijeli zahtjeve za izdavanje licence. Treba ukazati da je od strane većeg dijela kontrolisanih subjekata istaknut problem kvaliteta goriva, kao i neadekvatnost postojeće zakonske regulative koja bi bila obavezujuća za sve subjekte koji se bave uvozom ili prometom naftnih proizvoda u Crnoj Gori. U cilju zaštite potrošača od upotrebe goriva lošeg kvaliteta, Agencija je kod Ministarstva za ekonomski razvoj, kao nadležnog za ova pitanja, inicirala da se na adekvatan način obezbijedi kontrola kvaliteta goriva. Nadzor nad radom Elektroprivrede Crne Gore nije vršen neposredno, kontrolom na licu mjesta, ali je ta kontrola vršena posredno traženjem odgovarajućih podataka i informacija o radu i poslovanju ovog subjekta, koje je isti dužan da dostavlja u skladu sa licencama koje posjuduje. U 2007. godini i ovaj subjekt će biti podvrgnut neposrednom nadzoru od strane Agencije.
9. INSTITUCIONALNO JAČANJE AGENCIJE Tokom 2006.godine počela je realizacija projekta institucionalnog jačanja Agencije kroz program tehničke pomoći Agenciji kojeg je finansirala Evropska agencija za rekonstrukciju. Za realizaciju programa angažovana je poznata konsultantska kuća KEMA Consulting iz Holandije, a projekat je obuhvatao sedam podprojekata koji se odnose na: Vrijednost projekta je oko 500.000 €, a njegovu realizaciju je pratio Upravljački odbor sastavljen od predstavnika Evropske agencije za rekonstrukciju (EAR) i Regulatorne agencije za energetiku. Realizacijom pomenutog programa je pružena dragocjena pomoć Agenciji prije svega zato što se radi o materiji koja predstavlja potpunu novinu u Crnoj Gori, pa bi bez konsultantske pomoći rad na pojedinim pitanjima bio znatno teži i sa neizvjesnim rezultatima.
10. UČEŠĆE AGENCIJE U RADU MEĐUNARODNIH ORGANIZACIJA Kako se značajan dio reformi energetskog sektora u Crnoj Gori odvija kroz regionalne procese, međunarodne aktivnosti Agencije predstavljaju jedan od najznačajnijih segmenata njenog rada. Osim toga, jedan od najvažnijih zadataka Agencije je usklađivanje domaćih propisa i kompletnog regulatornog procesa sa međunarodnom regulativom i praksom. Međunarodne aktivnosti Agencije u 2006. godini bile su veoma značajne, a odvijale su se kroz aktivno učešće u radu i prisustvovanje na međunarodnim konferencijama, skupovima, sastancima regulatora, kao i učešće na radionicama, seminarima i predavanjima organizovanim u cilju obuke zaposlenih u regulatornim tijelima. Predstavnici Agencije su u toku 2006. godine učestvovali u radu SEEER WG CEER (Energetski regulatori Jugoistočne Evrope, radnog tijela Savjeta evropskih energetskih regulatora), gdje je predstavnik Agencije predsjedavao radnom grupom za tarife. Predstavnici Agencije su učestvovali i na dva Atinska foruma (regionalni zajednički skupovi predstavnika vlada, regulatornih tijela i prenosnih kompanija) i to junu i oktobru 2006. godine. Kako je Skupština Republike Crne Gore oktobra 2006. godine ratifikovala Ugovor o osnivanju Energetske zajednice jugoistočne Evrope, Agencija je postala član i ima svog predstavnika u Regulatornom odboru energetske zajednice, pa je u tom svojstvu i učestvovala na osnivačkoj sjednici Odbora održanoj decembra 2006.godine u Atini. Agencija je član ERRA - Energy Regulators Regional Association (Regionalna asocijacija energetskih regulatora). Tokom 2006. godine predstavnici Agencije su učestvovali na redovnoj godišnjoj skupštini i konferenciji ERRA, kao i u radu Komiteta za tarife i cijene i Komiteta za licenciranje i konkurenciju. Zaposleni u Agenciji su učestvovali u radu radionica i škola koje ERRA organizuje svake godine, kako bi proširili znanja i upoznali se sa dostignućima evropskog prava u toj oblasti i iskustvima regulatora (teme konferencija i skupova se odnose na ulogu regulatora, restrukturiranje energetskog sektora, regulaciju mreža, regulaciju kvaliteta usluga, licenciranje i monitoring, tarife i cijene itd.). Pored ovih, Agencija je ostvarivala kontakte sa relevantnim inostranim institucijama koje imaju stalna predstavništva u Crnoj Gori, kao i onim čiji su predstavnici dolazili u cilju realizacije pojedinačnih projekata. U toku 2006. godine Agencija je imala izraženu saradnju sa Međunarodnim monetarnim fondom i Svjetskom bankom. Sa predstavnicima ovih institucija održano je više zajedničkih sastanaka po pitanjima iz nadležnosti Agencije. Agencija je organizacija koja vrši javna ovlašćenja u regulisanju energetskog sektora Crne Gore u skladu sa Zakonom. Regulisanje energetskog sektora treba da bude objektivno, transparentno i nediskriminatorno i u skladu sa važećim međunarodnim standardima, uključujući Evropsku energetsku povelju i odredbe Evropske Unije iz oblasti energetike. Prema tome, jedan od osnovnih principa na kojima se zasniva regulisanje energetskog sektora, a samim tim i principa rada Agencije, je transparentnost. Rad Agencije je otvoren za javnost izuzev u slučajevima kada su uključene povjerljive informacije ili trgovinske tajne, u skladu sa propisima Agencije. Javnost rada Agencija ostvaruje objavljivanjem opštih, kao i drugih akata čije je objavljivanje propisano aktima Agencije ili Zakonom, u Službenom listu Republike ili na Web strani Agencije. Pored toga, Agencija nastoji da u svim prilikama, kada je to potrebno, o svom radu informiše javnost putem medija i press konferencija i uvijek je spremna i dužna da pruži informacije o pitanjima iz okvira njene djelatnosti. Bitno je navesti da je Agencija postupila po svim zahtjevima za pristup informacijama koje su u toku 2006. godine podnijeli građani i nevladine organizacije, dostavljajući tražene informacije koje posjeduje. Zaposleni u Agenciji su obavještavani o radu i poslovanju Agencije objavljivanjem odluka i drugih dokumenata na internoj elektronskoj mreži Agencije i na oglasnoj tabli Agencije.
12. IZVJEŠTAJ O FINANSIJSKOM POSLOVANJU 12.1. Normativni okvir finansiranja Agencije Članom 13 Zakona je propisan način finansiranja Agencije koji treba da obezbijedi funkcionisanje Agencije i ostvarivanje njene uloge, kao i implementaciju svih principa sadržanih u Zakonu koji se odnose na rad Agencije i regulisanje energetskog sektora Republike. Član 13 glasi: ,, (1) Vlada obezbjeđuje početno finansiranje potrebno za osnivanje Agencije, nakon čega se Agencija finansira putem naknada koje utvrđuje u skladu sa ovim Zakonom i ostalim opštim aktima. Agencija je donijela Pravilnik o licencama u energetskom sektoru Crne Gore kojim je utvrdila vrste licenci koje se izdaju energetskim subjektima i vrste naknada koje Agenciji plaćaju energetski subjekti. Pravilnikom o licencama u energetskom sektoru predviđene su dvije vrste naknada za licence koje plaćaju energetski subjekti i to: naknada za obradu zahtjeva za izdavanje licence i godišnja naknada za licencu i propisano da se iznosi naknada utvrđuju posebnom odlukom. Donošenje odluke slijedi posle usvajanja Finansijskog plana Agencije za narednu godinu od strane Skupštine RCG, kojim se procjenjuju troškovi Agencije i nivo naknada potreban za pokrivanje tih troškova. Pri utvrđivanju iznosa naknada Agencija primjenjuje Pravila o metodologiji određivanja iznosa naknada za licence, koje je Odbor Agencije donio 13.01.2005. godine. Pravilima o metodologiji određivanja iznosa naknada za licence je utvrđena metodologija za određivanje iznosa naknada za licence koje subjekti koji obavljaju energetske djelatnosti plaćaju Agenciji za obradu zahtjeva za izdavanje licence i na ime godišnje naknade za licencu. Pri utvrđivanju naknada koje podnosioci zahtjeva plaćaju za obradu zahtjeva za izdavanje licenci i godišnjih naknada za licence, Agencija je usvojila metodološki pristup po kome podjela ukupnih iznosa naknada između elektroenergetskih djelatnosti i djelatnosti u oblasti nafte i gasa zavisi od:
Iznosi naknada za obradu zahtjeva za izdavanje licence se određuju u fiksnom iznosu za svaku vrstu licence pojedinačno i povezani su sa nivoom i obimom aktivnosti, stručnim angažovanjem i vremenom koje Agencija treba da utroši pri obradi zahtjeva za izdavanje licence i pregledanju i analizi dostavljene dokumentacije. Iznosi godišnjih naknada za licence se određuju prema tehničkim i energetskim indikatorima djelatnosti samih imalaca licence kao što je MW instalisane snage, MWh isporučene energije, m3 skladišnog kapaciteta, vrsta transportnog sredstva, ostvareni prihod od prodaje i snabdijevanja i td. 12.2. Finansiranje u 2006. godini Agencija se u 2006. godini finansirala od naknada za licence čija je visina utvrđena u Odluci o utvrđivanju iznosa naknada za licence, donijetoj na osnovu normativnih akata navedenih u poglavlju 5. ovog izvještaja. Pri određivanju visine naknada vodilo se računa o tome da njihov nivo ne predstavlja opterećenje za rad energetskih subjekata i da one bitno ne utiču na uvećanje njihovih rashoda, koji bi se mogli odraziti na cijene usluga koje pružaju, tako da je ostvareni prihod Agencije od godišnjih naknada u 2006. godini iznosio 0,22% od zbira prihoda pet energetskih subjekata (od ukupno 44 licencirana) sa najvećim ostvarenim prihodom za 2005. godinu.
12.3. Tabelarni prikaz uplaćenih sredstava (prihoda) i rashoda (izdataka ) Agencije u 2006. godini izraženih u € sa pojašnjenjima
I PRIHODI U okviru Prihoda, u skladu sa članom 16 stav 1 Zakona o energetici, dat je pregled svih naknada uplaćenih Agenciji u toku 2006. godine, kao i ostalih raspoloživih sredstava koja je Agencija koristila.
II RASHODI U okviru Rashoda dat je pregled svih troškova Agencije u 2006. godini, odnosno prikazano je na koji način su iskorišćena prikupljena sredstva.
III Neizmirene obaveze iz 2005. godine, izmirene su u toku 2006. godine iz sredstava pribavljenih u toku 2006. godine i nivo odliva sredstava po tom osnovu iskazan je zbirno na stavci kratkoročnih obaveza na početku perioda. IV Na kraju 2006. godine ostale su neizmirene kratkoročne obaveze prema dobavljačima za čije će izmirenje biti potrebno izdvajanje novčanih sredstava u toku 2007. godine. VI U 2007. godinu Agencija je prenijela sredstva u iznosu od 137.558,35€. 12.4. Revizija finansijskog izvještaja Agencije Članom 16 Zakona je propisano da finansijski izvještaj Agencije, koji je sastavni dio godišnjeg izvještaja, treba da bude potvrđen od strane međunarodno priznate revizorske kuće izabrane na konkursu. Reviziju finansijskih iskaza Agencije (Bilans stanja, Bilans uspjeha, Bilans novčanih tokova, Iskaz o promjenama neto imovine) je izvršila revizorska kuća KPMG DOO Podgorica, izabrana na konkursu, po postupku propisanim Zakonom o javnim nabavkama. Revizor je podnio Izvještaj o izvršenoj reviziji i dao Mišljenje u kojem je navedeno da finansijski iskazi u svim bitnim elementima prikazuju realno i objektivno finansijsko stanje Agencije na dan 31.12.2006. godine, rezultate poslovanja, promjenu neto imovine i tokove gotovine, kao i da su iskazi sastavljeni u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji, koji predviđa primjenu odgovarajućih Međunarodnih računovodstvenih standarda. Mišljenje Revizora je sastavni dio ovog izvještaja. 13. REZIME Agencija je u toku 2006. godine nastavila sa postupkom regulacije energetskog sektora, koji je otpočeo usvajanjem Zakona o energetici, 2003. godine. Donošenjem tog zakona samo je započet proces restruktuiranja energetskog sektora Crne Gore i usklađivanja crnogorskog zakonodavstva u oblasti energetike sa pravom Evropske unije, što je postavljeno kao cilj Zakona. Posebno odgovorno mjesto i uloga u postizanju toga cilja pripada Agenciji. Nakon što je u 2005. godini donijet dio propisa na osnovu ovlašćenja utvrđenih Zakonom, Agencija je u 2006. godini veliki dio svojih aktivnosti usmjerila na izradi i pripremi propisa koji se odnose na organizaciju energetskih djelatnosti i tržišta, uz sveobuhvatnu pomoć eksperata konsultantske kuće KEMA, čije je prisustvo, kao vid tehničke pomoći, obezbijedila Evropska Agencija za rekonstrukciju. Pomoć konsultanata je bila od velikog značaja i kod pripreme i analize dokumentacije i ocjenjivanja troškova EPCG u postupku utvrđivanja regulatornog prihoda i tarifa koji je zahtijevao veliko angažovanje Agencije u 2006. godini. Takođe je značajno navesti sprovođenje nadzora i monitoringa nad radom energetskih subjekata. Agenciju i u narednom periodu očekuju značajne i složene aktivnosti u realizaciji poslova koji čine sadržinu njene djelatnosti utvrđene Zakonom. U Skladu sa članom 16 Zakona, ovaj izvještaj se podnosi Skupštini RCG na usvajanje. Ovaj izvještaj će nakon usvajanja biti objavljen na Web strani Agencije.
Predsjedavajući Odbora Agencije,
Broj:07/782-3 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ul. Bulevar Svetog Petra Cetinjskog 96, 81000 Podgorica, tel:+382 81 201225, fax:081 201365, www.regagen.cg.yu, regagen@cg.yu |